Pervâneoğulları Beyliği

(Pervaneoğulları Beyliği sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Pervâneoğulları Beyliği
1277-1322
Anatolia1300.png
Başkent Sinop
Yaygın diller Türkçe
Hükûmet Monarşi
Tarihçe  
• Kuruluşu
1277
• Dağılışı
1322
Öncüller
Ardıllar
Türkiye Selçuklu Devleti
Candaroğulları Beyliği
Türk tarihi
Mahmud al-Kashgari map.jpg

Pervâneoğulları Beyliği, Sinop ve Karadeniz kıyılarında 1277 yılında kurulmuş II. Dönem Anadolu Türk Beyliği'dir. Kurucusu Muînüddin Süleyman'ın oğlu Muînüddin Mehmed'dir.[1]

1243 yılında yaşanan Kösedağ Muharebesi'nde Anadolu Selçuklu Devleti büyük bir mağlubiyete uğramış ve İlhanlılar'a vergi ödeyen bir devlet haline gelmişti. Anadolu Selçuklu devletinde Pervanelik görevinde bulunan Muineddin Süleyman, 1266 yılında Sinop'u ele geçirdi. Sonrasında İlhanlılar'ın da onayı ile Selçuklu hükümdarı tarafından Sinop kendisine mülk olarak verildi. Muineddin Süleyman görevi nedeniyle yerine oğlu Muînüddin Mehmed'i idareci olarak Sinop'ta bıraktı. Muineddin Süleyman, Elbistan Muharebesi'nde ihanet ettiği suçlamasıyla Abaka Han tarafından 1277 yılında öldürülmesiyle oğlu Muînüddin Mehmed bağımsızlığını ilan ederek müstakil bir beylik kurdu[2].

İlhanlılar ile iyi geçinerek topraklarını güvence altına almaya çalışan ve pervanecilik görevi de verilen Muînüddin Mehmed'in 1296 yılında ölümünden sonra yerine oğlu ya da kardeşinin oğlu Mühezzebüddin Mesud Bey geçti. Mesud Bey, Cenevizlilerle ticari anlaşmazlık sebebiyle esir edilmişse de 1298 yılında serbest bırakılmak için önemli bir bedel ödeyerek serbest bırakıldı. Mesud Bey'de İlhanlılar'a iyi geçinmeye çalışmış ve 1300 yılında ölene kadar beyliği yönetmiştir.

Mesud Bey'in ölümünden sonra yerine oğlu Gazi Çelebi beyliğin başına geçti. Gazi Çelebi, Trabzon İmparatorluğu ve Ceneviz Cumhuriyeti ile savaştı. Ceneviz idaresindeki Kefe taraflarına sefer düzenledi. Topraklarını Ceneviz ve Trabzon İmparatorluğu saldırılarına karşı başarıyla savundu. Erkek çocuğu olmayan Gazi Çelebi'nin 1322'de ölümünde sonra kızı Sinop'ta beyliğini ilan etse de Candaroğulları tarafından aynı yıl içerisinde ele geçirilerek beyliğe son verildi.

Doğrudan Moğol hakimiyetine öngelen 1243-1277 yılları arasındaki aşamada Selçuk devletinin en etkili ismi Pervane kısa adıyla ünlenmiş olan bir Deylemli’dir. O kadar ki bu döneme Pervane dönemi denmektedir.

Doç. Dr. Nejat Kaymaz’ın Pervane Mu’inü’d-Din Süleyman başlıklı kitabı (1970) özel olarak bu dönemi işlemekte ve bunu o dönemin ‘bir numaralı siması’ Deylemli Pervane’yi eksene oturtarak yapmaktadır.Bu dönem boyunca Selçuklu devletinin ipleri fiilen Pervane’nin elindedir.Sinop ve çevresinde kurulan Pervaneoğulları beyliği de adı üzerinde Pervane’nin ve ailesinin elindeydi.Burada ünlü Abbasi vezirleri Bermekiler örneğinin bir benzeri ve paraleli ile karşılaşmaktayız. Çünkü, 1238-1244/1245 yılları arasındaki Selçuklu veziri de Pervane’nin babası Sahib Mühezzibü’d-Din Ali’dir. Moğollar’la barışı görüşen oydu. Selçuklu devletinin yönetim kademelerinde bu aileden ve onlar gibi Deylemli ve İranlı olan kesimden çok sayıda etkili isimle karşılaşıyoruz.[3]

Beyler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bey Hüküm süresi
Muînüddin Mehmed 1277-1297
Mühezzebüddin Mesud 1297-1300
Gazi Çelebi 1300-1322

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Muharrem Kesik, "Pervâneoğulları", TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi, Ankara 2007, c. XXXIV, s. 245-246
  2. ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2011). "Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri". Ankara: Türk Tarih Kurumu. s. 148-149. ISBN 978-975-16-2457-4. 
  3. ^ "Pervane". 20 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi.