Bilişsel dilbilgisi

Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Bilişsel dilbilgisi, Ronald Langacker tarafından geliştirilen ve dilbilgisi, anlambilim ve sözlükçenin ayrı süreçler olarak var olmadıklarını; aksine, bir süreklilik içinde var olduklarını varsaydığı dilde bilişsel bir yaklaşımdır.[1] Dile dair bu yaklaşım, bilişsel dilbilimin ilk projelerinden birisidir.[2] Bu yaklaşıma göre dilbilgisi, anlamdan bağımsız olarak çalışan bir biçimsel sistem değildir. Aksine, dilbilgisi kendi başına anlamlı ve anlambilimden ayrılmazdır.

Dilbilgisine dair bir başka bilişsel yaklaşım da inşacı dilbilgisidir.[3] Bilişsel dilbilgisi, dilsel organizasyonu meydana getiren bilişsel ilkelerin incelenmesine ağırlık verirken, inşacı dilbilgisi belirli bir dili oluşturan dilbilimsel birimlerin daha betimleyici ve ayrıntılı bir açıklamasını sunmayı amaçlamaktadır.[3]

Langacker bilişsel dilbilgisi sistemini ilk olarak Bilişsel Dilbilgisinin Temelleri adlı iki ciltlik eserinde açıklar.[4] "Teorik Önkoşullar" adındaki birinci cilt, dilbilgisinin, "kavramları temsil etmek için bir araya gelen örüntülere ayrıştırılabileceği" hipotezini araştırmaktadır. Bu cilt özellikle dilbilgisi ve anlambilim arasındaki ilişki yönünden, dilin geniş kapsamına odaklanmaktadır.[1] İkinci cilt ise birinci cildi ileri taşıyarak, Langacker'in bahsi geçen teorilerinin uygulanabileceği yollara dair ayrıntılara inmektedir ve bu sebeple "Betimsel Uygulama" olarak adlandırılmıştır. Langacker okuyucularını eserinin birinci cildinde sunulan araçları - ağırlıklı olarak İngilizceye ait - çeşitli dilbilgisel durumlarda kullanmaya davet eder.[5]

Teori[değiştir | kaynağı değiştir]

Bilişsel dilbilgisi, üretici dilbilgileri ve Amerikan yapısalcılığı açısından alışılmışın dışındadır. Bilişsel dilbilgisi, Chomsky geleneğinden öncelikle "dilbilgisi ve dilin sadece beyindeki özerk süreçler değil, bilişin bütünleyici ve temel parçaları olduğu" iddiasıyla ayrılır.[6] Langacker, bilişsel dilbilgisinin psikolojik olabilirliğinin getirdiği bir doğallığa sahip olmakla kalmayıp, aynı zamanda kavramsal birleşim ve teorik sadelik sunduğunu savunur.[7] Dilin temel birimleri olarak sembollere işaret eden[1] (yani anlambilimsel bir yapının sesbilimsel bir etiketle eşleşmesi) bilişsel dilbilgisi, bu birimlerin daha büyük sözcük öbekleri oluşturmak için nasıl bir araya gelebileceklerine dair kısıtlardan oluşmaktadır.[7] Bilişsel dilbilgisinin anlambilimsel yanları, önermelerden ziyade imge şemaları olarak modellenmiştir. Bu şemalar sadece gösterim amaçlı olup, dilin üretimi ve algılanması sırasında meydana gelen herhangi bir görsel işlemi yansıtmamaktadır.[7] Anlambilimsel yapı ile sesbilimsel etiket arasındaki ilişkinin bir sonucu, her birinin diğerini çağırabilmesidir.[7]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Press, Stanford University. "Foundations of Cognitive Grammar: Volume I: Theoretical Prerequisites | Ronald W. Langacker". www.sup.org (İngilizce). 6 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2017. 
  2. ^ Attardo, Salvatore (2009). "Key Ideas in Linguistics and the Philosophy of Language". Key Ideas in Linguistics and the Philosophy of Language (İngilizce). ss. 21-24. ISBN 9780748626182. JSTOR 10.3366/j.ctt1g09vvm.13. 
  3. ^ a b Evans, Vyvyan (2007). "A Glossary of Cognitive Linguistics". A Glossary of Cognitive Linguistics (İngilizce). ss. 14-5. ISBN 9780748622795. JSTOR 10.3366/j.ctt1g0b0v0.6. 
  4. ^ Nordquist, Richard. "What Is Cognitive Grammar?". ThoughtCo. 14 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Aralık 2018. 
  5. ^ Press, Stanford University. "Foundations of Cognitive Grammar: Volume II: Descriptive Application | Ronald W. Langacker". www.sup.org (İngilizce). 5 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Nisan 2017. 
  6. ^ Nesset, Tore (2009). "Ronald W. Langacker, Cognitive Grammar: A basic introduction. Oxford: Oxford University Press, 2008. Pp. X+562". Journal of Linguistics (İngilizce). 45 (2). ss. 477-480. doi:10.1017/S0022226709005799. JSTOR 40343797. 
  7. ^ a b c d W., Langacker, Ronald (2008). Cognitive grammar : a basic introduction. Oxford University Press. ISBN 978-0198044192. OCLC 193700788.