Balinaların evrimi

En eski balinalardan biri olan Ambulocetus'un iskeleti ve modeli, Pisa Üniversitesi Doğa Tarihi Müzesi

Balinaların evriminin, Hindistan alt kıtasında 50 milyon yıl önce çift toynaklılardan başladığı ve en az 15 milyon yıllık bir süre boyunca ilerleyip günümüz dişli ve dişsiz balina gruplarını oluşturduğu düşünülmektedir. Balinalar, Çift toynaklılar takımına ait tamamen suda yaşayan deniz memelileridir ve yaklaşık 50 milyon yıl önce diğer çift toynaklılardan kopmuşlardır. Balinaların Eosen veya daha öncesinde evrimleştikleri ve su aygırları ile nispeten yakın bir ortak ataya sahip oldukları düşünülmektedir. Memeli oldukları için hava solumak için yüzeye çıkarlar; yüzgeçlerinde 5 parmak kemiği vardır; yavrularını emzirirler; ve tamamen sudaki yaşam tarzlarına rağmen, karasal atalarından gelen birçok iskelet özelliğini korurlar. 1970'lerin sonlarında Pakistan'da yapılan araştırmalar, deniz memelilerinin karadan denize geçişinde çeşitli aşamaları ortaya çıkardı. (Ayrıca bkz. Kuldana Oluşumu)

Cetacea takımına ait yaklaşık 80'e yakın günümüz balina türleri

Memeli deniz hayvanları (Cetacea) (balinalar, yunuslar ve musurgiller) kara memelilerinin soyundan gelen deniz memelileridir. Onların kara kökenli olduklarının göstergeleri;

  • Su yüzeyinde nefes alma zorunda olmaları,
  • Kara memelilerinin bacaklarına benzeyen yüzgeç kemikleri,
  • Memelinin omurgalarının dikey hareketleri, bir balığın yatay hareketinden daha karakteristik olmasıdır.
  • Memelilerin evrimi'nde memelilerin ortak ataları kara canlılarıdır.
Balinaların filogenetik ağacı.[2]

Kara hayvanlarının nasıl okyanusa uygun büyük su canlıları haline geldiği sorusu, memeli deniz hayvanlarının karadan denize geçişinde, Pakistan’da birkaç safhada ortaya çıkmış keşiflerin sonucuna kadar gizemini sürdürmüştü.

Nitekim ilk olarak 1978’de Paul Gingerich ve ekibi tarafından yaklaşık 50 milyon yıl öncesinde yaşamış olan Pakicetus fosili bulundu ve modern balinaların erken atası olarak tanımlandı. Pakicetidler aslen kara memelileri olmalarına karşın, kulak ve duymayla ilgili birçok özelleşmeleri balinalar ve yunuslarla akraba olduklarını açıkça gösteriyordu. 1994’te ise Pakicetus ile aynı bölgede ancak 120 metre daha yukarıdaki sedimentlerde bir başka balina atası ve geçiş formu olan “yüzen yürüyen balina” Ambulocetus natans bulundu. Ambulocetus’un bir sucul memeli olduğu ortadaydı ancak aynı zamanda işlevsel bacaklara ve hala karada yürümesine izin verecek bir iskelet yapısına da sahipti.[3]

Balinaların karasal ataları[değiştir | kaynağı değiştir]

Genetik evrim şeması Artiodactylamorpha içerisinde, deniz memelisinin oluşumunu göstermektedir.

Artiodactylamorpha

Balinaların evrimi
Indohyus (Raoellidae 56–48 Myö)
Pakicetus (Pakicetidae 50–48 Myö)
Ambulocetus (Ambulocetidae 48–47 Myö)
Dorudon (Basilosauridae 40-35 Myö)
Squalodon (Squalodontidae, Odontoceti 25 Myö)
Aulophyseter (Physeteridae, Odontoceti 20 Myö)
Brygmophyseter (Physeteridae, Odontoceti 15 Myö)
Cetotherium (Cetotheriidae, Mysticeti cca 18 Ma)

Charles Darwin Türlerin Kökeni (Origin of Species) isimli kitabında ilk olarak balinaların ayıların soyundan gelebileceğini ileri sürülmüştür. Ancak iki yıl sonra Darwin bu teoriyi kitabının gelecek baskılarından geri çekmiştir. Memeli deniz hayvanlarının evrimine dair geleneksel teori, balinaları çift toynaklılar grubu Artiodactyla'nın bir kardeş grubu olan ve tırnak yapıları ile kurtlara oldukça benzeyen, soyu tükenmiş etçil beslenen toynaklılar Mesonychia ile ilişkilendirir.

Arkaik balinalar'ın bulunan fosillerinin tarihlendirmelerini gösteren bir çizelge

Bu hayvanların balinalarınkine benzeyen ve sıra dışı olan üç köşeli dişleri vardı. Bu sebeple, bilim adamları uzun süre balinaların bir Mesonychia türünden evrimleştiğine inanmışlardı ancak son moleküler filogenetik veriler, balinaların çift toynaklılar (Artiodactyla) ile, özellikle su aygırı ile daha yakından ilişkili olduğunu ortaya çıkarmıştır.[4] Memeli deniz hayvanları ile çift toynaklıları birleştiren akrabasal bir soyun olduğuna dair güçlü kanıt, Cetartiodactyla maddesinde ek olarak ele alınmıştır.

Ancak suaygırlarının Anthracotheriidae ataları, balinaların ilk ataları olarak bilinen Pakicetus'dan milyonlarca yıl sonraya kadar fosil kayıtlarında görünmedi. Keşif sonucu moleküler veri, Pakicetusun en eski ilk balina olduğunu kanıtlamıştır. Pakicetusun iskeletleri, balinaların doğrudan Mesonychia türlerinde evrilmiş olmadığını göstermektedir. Mesonychia türleri, Artiodactyla ailesinden ayrıldıktan sonra artiodactyla türlerinin suda yaşamaya başlayan halleridir. Başka bir deyişle, ilk balinalar yeni artiodactylalar kaybolduğundan beri, mesonychia atalarının hallerini koruyan ilk artiodactylalardır (üç köşeli dişlere sahip olma gibi).

Bu konuda ilginç bir çıkarım, tüm toynaklı memelilerin ilk atalarının muhtemelen etçil veya leş ile beslendikleri, günümüz çift toynaklıları (Artiodactyla) ve tek toynaklıların (Perissodactyla) evrimlerinin sonlarına doğru bitkisel beslenmeye geçmiş olmalarıdır.

Mesonychidler, büyük yırtıcı hayvanların zayıf olduğu tüm durumlarda et yiyiciler haline geldiler, böylece onların adaptasyonu, dinozorlardan kalan boşlukları doldurmuş olduğunda muhtemel bir dezavantajdı.

Son araştırmalar, günümüz balinalarının yaklaşık elli milyon yıl önce yaşamış olan dört ayaklı ve toynaklı bir atadan geldiğini ortaya koymuştur.[5]

Arkaik balinalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Georgiacetus, Orta Eosen döneminde (~45 myö) yaşamış protocetid balina cinsi

İlkel arkeosetler (archaeoceti) en iyi, şu anda Hindistan ve Pakistan'da bulunan doğu Tetis Denizi'nde biriken erken ve orta Eosen yaşlı sığ deniz tortul kayaçlarından bilinmektedir. 2000 yılında, erken Protocetidae'nin ön ve arka uzuvlarını koruyan, kısmen eklemli iki iskelet bulundu. Protocetidae'nin genellikle daha sonraki Basilosauridae'nin ataları olduğu ve dolayısıyla cetacean evriminin ana çizgisinde olduğu kabul edilir. Habib Rahi kalkerleri, İndus Havzası'ndaki erken Lütesiyen yüksek deniz meşceresini temsil eder ve burada anlatılan balinaları veren geçiş bölgesinin yaşı yaklaşık 47 milyon yıl öncedir. Aynı zaman ölçeğinde karşılaştırma yapmak için, Himalayacetus ve Pakicetus gibi pakicetidlerin yaşları sırasıyla yaklaşık 53.5 ve 48 milyon yıl; ambulosetid Ambulocetus'un yaşı 48 ile 47 milyon yıl arasındadır; ve Mısır'daki basilosaurid Basilosaurus ve Dorudon'un yaşı ise yaklaşık 37 milyon yıldır.[6]

Kara kökenli olduklarının diğer göstergeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Genetik çalışmalar ile kanıtlanmış olan kara omurgalıları ile (özellikle su aygırları ile) yakın akrabalıkları
  • Memeleri, meme sadece memelilerde bulunup karada geliştirilmiş bir organdır (Bakınız: Memelilerin evrimi)
  • Kara omurgalılarına benzer (memeliler ile aynı) yapıda akciğer
  • Kara omurgalılarına benzer yapıda (memeliler ile aynı) kalp
  • Ön ayaklar
  • Sadece kara canlılarının sahip olduğu ses kutularını bulundurmaları.
  • Bazı balina türlerinin yüzlerinde birkaç kıl vardır, bazılarında ise fetüsün bıyıkları vardır. Bunlar memeli miraslarının açık işaretleridir.[7]Görmek için tıklayınız
  • 50 milyon yıl öncesinden bu yana bulunan balina fosili kalıntıları; burun deliklerinin olduğu yerin ilk başta burun ucunda dururken, daha sonra gittikçe yukarıya gidip günümüzdeki balinaların görünüşlerindeki hâlini aldığını gösterir.[7]Görmek için tıklayınız
  • 47 milyon yıl önce yaşamış bir balina cinsi olan rodhocetus'un pelvisi.
Rodhocetus sp pelvis hind limb.jpg

Ayrıca Bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Görüntülemek için tıklayınız". 25 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ Thewissen, J. G. M.; Williams, E. M. (Kasım 2002). "The Early Radiations of Cetacea (Mammalia): Evolutionary Pattern and Developmental Correlations". Annual Review of Ecology and Systematics. 33 (1): 73-90. doi:10.1146/annurev.ecolsys.33.020602.095426. ISSN 0066-4162. 
  3. ^ Balinalar nasıl ortaya çıktı? 6 Aralık 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Haber Sol, 05.12.2009 - 07:30
  4. ^ University Of California, Berkeley (2005, February 7). "UC Berkeley, French Scientists Find Missing Link Between The Whale And Its Closest Relative, The Hippo". ScienceDaily. 24 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2007. 
  5. ^ "Dört Ayaklı Balina Fosili Bulundu". 28 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2019. 
  6. ^ Gingerich, P. D. (21 Eylül 2001). "Origin of Whales from Early Artiodactyls: Hands and Feet of Eocene Protocetidae from Pakistan". Science. 293 (5538): 2239-2242. doi:10.1126/science.1063902. 
  7. ^ a b Thewissen, J. G. M.; Cooper, Lisa Noelle; George, John C.; Bajpai, Sunil (2009). "From Land to Water: the Origin of Whales, Dolphins, and Porpoises". Evolution: Education and Outreach (İngilizce). 2 (2): 272-288. doi:10.1007/s12052-009-0135-2. ISSN 1936-6434.