Adriyatik Denizi

Adriyatik Denizi

Adriyatik Denizi (İngilizce telaffuz: [eɪdriˈætɪk]), Akdeniz'in bir parçası olan ve İtalya Yarımadası ile Balkan Yarımadası arasında kalan uzun bir körfezdir. Adriyatik, Akdeniz'in en kuzeydeki koludur ve Otranto Boğazı'ndan (İyonya Denizi'ne bağlandığı yer) kuzeybatıya ve Po Ovası'na kadar uzanır. İtalya, Arnavutluk, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Slovenya ve Karadağ'ın denize kıyısı bulunmaktadır. Adriyatik, çoğu doğu kıyısının Hırvat kesiminde yer alan 1.300'den fazla adaya sahiptir. Kuzeyi en sığ, güneyi en derin olmak üzere üç havzaya ayrılmıştır ve maksimum 1.233 metre (4.045 ft) derinliğindedir. Bir su altı sırtı olan Otranto Sill, Adriyatik ve İyonya Denizleri arasındaki sınırda yer almaktadır. Hakim akıntılar Otranto Boğazı'ndan saat yönünün tersine doğu kıyısı boyunca ve batı kıyısı (İtalya) boyunca tekrar boğaza akar. Adriyatik'teki gelgit hareketleri azdır, ancak zaman zaman daha büyük genliklerin meydana geldiği bilinmektedir. Adriyatik'in tuzluluk oranı Akdeniz'dekinden daha düşüktür çünkü Adriyatik, Akdeniz'e akan tatlı suyun üçte birini bir seyreltme havzası görevi görerek toplar. Yüzey suyu sıcaklıkları genellikle yazın 30 °C (86 °F) ile kışın 12 °C (54 °F) arasında değişir ve Adriyatik Havzası'nın iklimini önemli ölçüde yumuşatır.

Adriyatik Denizi, Mezozoik çağda Afrika levhasından ayrılan Puglia veya Adriyatik Mikroplakası üzerinde yer almaktadır. Levhanın hareketi, Avrasya levhası ile çarpışmasının ardından çevredeki dağ zincirlerinin oluşumuna ve Apenin tektonik yükselmesine katkıda bulundu. Geç Oligosin'de, Adriyatik Havzası'nı Akdeniz'in geri kalanından ayıran Apenin Yarımadası ilk kez oluştu. Adriyatik'te her türlü tortu bulunur ve malzemenin büyük bir kısmı Po ve batı kıyısındaki diğer nehirler tarafından taşınır. Batı kıyıları alüvyonlu veya teraslı, doğu kıyısı ise belirgin karstifikasyon ile oldukça girintilidir. Adriyatik'te denizin karstik habitatlarını ve biyoçeşitliliğini korumak için oluşturulan düzinelerce deniz koruma alanı bulunmaktadır. Deniz, flora ve faunada bol miktarda bulunur, çoğu endemik, nadir ve tehdit altında olan 7.000'den fazla tür Adriyatik'e özgü olarak tanımlanmıştır.

Adriyatik kıyılarında 3.5 milyondan fazla insan yaşamaktadır; bu kıyılarda yer alan en büyük şehirler ise Bari, Venedik, Trieste ve Split'tir. Adriyatik kıyılarındaki ilk yerleşimler Etrüsk, İlirya ve Yunan'dır. MÖ 2. yüzyılda, kıyılar Roma'nın kontrolü altındaydı. Orta Çağ'da, Adriyatik kıyıları ve denizin kendisi, başta Bizans İmparatorluğu, Hırvatistan Krallığı, Venedik Cumhuriyeti, Habsburg Monarşisi ve Osmanlı İmparatorluğu olmak üzere bir dizi devlet tarafından çeşitli derecelerde kontrol edildi. Napolyon Savaşları, Birinci Fransız İmparatorluğu'nun kıyı kontrolünü ele geçirmesi ve İngilizlerin bölgedeki Fransızlara karşı koyma çabasıyla sonuçlandı ve sonunda Doğu Adriyatik kıyılarını ve Avusturya için Po Vadisi'nin büyük bir kısmını güvence altına aldı. İtalya'nın birleşmesinin ardından, İtalya Krallığı doğuya doğru genişlemeye başladı ve bu 20. yüzyıla kadar devam etti. I. Dünya Savaşı ve Avusturya-Macaristan ile Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra, doğu kıyılarının kontrolü Yugoslavya ve Arnavutluk'a geçti. 1990'larda Yugoslavya'nın dağılmasının ardından Adriyatik kıyılarında dört yeni eyalet meydana geldi. İtalya ve Yugoslavya deniz sınırları üzerinde 1975 yılına kadar anlaşmaya vardılar ve bu sınır Yugoslavya'nın ardıl devletleri tarafından tanınmasına karşın, Slovenya, Hırvatistan, Bosna-Hersek ve Karadağ arasındaki deniz sınırları halâ tartışmalıdır. İtalya ve Arnavutluk 1992 yılında deniz sınırları üzerinde anlaştılar.

Balıkçılık ve turizm, Adriyatik kıyılarının tamamında önemli gelir kaynaklarıdır. Adriyatik Hırvatistan'ın turizm sektörü, ekonomik açıdan Adriyatik Havzası'nın geri kalanından daha hızlı büyüdü. Deniz taşımacılığı da bölge ekonomisinin önemli bir koludur. Adriyatik'te her biri yılda bir milyon tondan fazla yük elleçleyen 19 liman bulunmaktadır. Adriyatik'te yıllık kargo cirosuna göre en büyük liman Trieste Limanı iken, yıllık hizmet verilen yolcu bakımından en büyük liman ise Split Limanı'dır.

İsim[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik isminin kökenleri, adını muhtemelen su veya deniz anlamına gelen İlirya adurundan alan Etrüsk yerleşim yeri olan Adria ile ilişkilidir.[1] Klasik Antik Çağ'da deniz, Mare Adriaticum veya daha az sıklıkla "yukarı deniz" anlamına gelen Mare Superum olarak bilinmekteydi.[2] Bununla birlikte, iki terim eş anlamlı değildi. Mare Adriaticum genel olarak Adriyatik Denizi'nin Venedik Körfezi'nden Otranto Boğazı'na kadar uzanan genişliğine karşılık gelmektedir. Bu sınır, Roma yazarları tarafından daha tutarlı bir şekilde tanımlandı. Erken Yunan kaynakları, Adriyatik ve İyon denizleri arasındaki sınırı, Venedik Körfezi'nin bitişiğinden Peloponnese'nin güney ucuna, Sicilya'nın doğu kıyılarına ve Girit'in batı kıyılarına kadar çeşitli yerlere yerleştirdi.[3] Mare Superum ise normalde hem modern Adriyatik Denizi'ni hem de Apenin yarımadasının güney kıyılarındaki denizi, Sicilya Boğazı'na kadar kapsıyordu.[4] Bu dönemde Dalmaçya veya Illyricum kıyılarındaki sular için kullanılan bir başka isim de Mare Dalmaticum'du.[5]

Denizin çevre ülkelerin dillerindeki isimleri şunlardır: ArnavutçaDeti Adriatik; Emilian: Mèr Adriatic; FurlanMâr Adriatic; YunancaΑδριατική θάλασσαAdriatikí thálassa; İstro-Rumence: Marea Adriatică; İtalyancaMare Adriatico; Sırp-HırvatçaJadransko more, Јадранско море; SlovenceJadransko morje; VenedikçeMar Adriàtico. Sırp-Hırvatça ve Slovence'de deniz genellikle sadece Jadran olarak anılır.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik Denizi, güneybatıda Apenin veya İtalyan Yarımadası, kuzeybatıda İtalya'nın Veneto ve Friuli-Venezia Giulia bölgeleri, kuzeydoğuda Slovenya, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Karadağ ve Arnavutluk - Balkan yarımadası ile çevrili yarı kapalı bir denizdir.[6] Güneydoğuda, Adriyatik Denizi 72-kilometre (45 mi) genişliğindeki Otranto Boğazı'nda İyonya Denizi'ne bağlanır.[7] Uluslararası Hidrografi Örgütü (IHO), Adriyatik ve İyonya denizleri arasındaki sınırı, Arnavutluk'taki Butrinto Nehri'nin (39°44'N enleminde) ağzından Korfu'daki Karagol Burnu'na, bu adadan Kephali Burnu'na (bu ikisi 39°45'N enlemindedir) ve daha sonra Santa Maria di Leuca Burnu'na (39°48'N enleminde) uzanan bir hat olarak tanımlamaktadır.[8] Kuzeybatıdan güneydoğuya 800 kilometre (500 mi) boyunca uzanan Adriyatik Denizi 200 kilometre (120 mi) genişliğindedir. 138.600 kilometrekarelik bir alanı kaplar ve 35.000 kilometre küp hacme sahiptir. Adriyatik 40° ila 45°47' kuzeyden kuzeybatıya uzanır ve Akdeniz'in en kuzey kısmını temsil eder.[7] Deniz, coğrafi olarak Kuzey Adriyatik, Orta Adriyatik ve Güney Adriyatik olarak üçe ayrılır.[9] Adriyatik Denizi drenaj havzası 235.000 kilometrekarelik (91.000 sq mi) bir alanı kaplar ve 1.8'lik bir kara-deniz oranına sahiptir. Drenaj havzası ortalama yüksekliği deniz seviyesinden 782 metre (2.566 ft) yüksekte olup, ortalama eğimi 12.1°'dir.[10] Po, Soča, Krka, Neretva, Drin, Boyana ve Vyosa, Adriyatik'e boşalan başlıca nehirler arasındadır.[11][12] 19. yüzyılın sonlarında Avusturya-Macaristan İtalya'nın Trieste şehrindeki Sartorio iskelesinde ortalama Adriyatik Denizi seviyesini kullanarak bir yükseklik karşılaştırmalı jeodezik ağ kurdu. Bu karşılaştırma ölçütü daha daha sonra Yugoslavya tarafından kabul edilen Avusturya tarafından ve dağılmasından sonra ortaya çıkan devletler tarafından muhafaza edildi.[13][14] 2016 yılında Slovenya, kıyı kasabası Koper'deki iyileştirilmiş deniz seviyesi ölçüm istasyonuna atıfta bulunan yeni bir yükseklik ölçütünü kabul etti.[15] Akdeniz üzerinde de büyük bir meteorolojik etkiye sahip olan Alpler, Trieste çevresindeki Duino ve Barcola'ya doğru Adriyatik'e uzanır.[16]

Adriyatik sahil şeridinin kilometre cinsinden uzunluğu[17][18]
Ülke Anakara Adalar Toplam Sahil cephesia
 Hırvatistan 1.777,3 4.058 5.835,3 526
 İtalya 1.249 23b 1.272 926
 Arnavutluk 396 10 406 265
 Karadağ 249 11 260 92
 Slovenya 46.6 0 46.6 17
 Bosna-Hersek 21.2 0 21.2 10.5
Toplam 3.739.1 4.102 7.841.1 1.836.5
Notlar: a Her eyaletin kıyı şeridinin en uç noktaları arasındaki mesafe, b Kıyı lagünlerindeki adalar dahil değildir[19]

Adriyatik Denizi'nde çoğu Adriyatik'in doğu kıyısında olmak üzere 1.246'sı Hırvatistan'da olmak üzere 1.300'den fazla ada ve adacık yer almaktadır.[20] Bu sayı, sadece gelgitte ortaya çıkanlar da dahil olmak üzere her büyüklükteki ada, adacık ve kayaları içermektedir.[21] Hırvat adalarında, her biri yaklaşık 40.578 kilometrekare (15.667 sq mi) aynı alanı kaplayan en geniş alana sahip Cres ve Krk adaları ile deniz seviyesinden 780 metre (2.560 ft) yüksekliğe ulaşan en yüksek Brač adası yer almaktadır. Hırvat adaları, aralarında en fazla nüfusa sahip Krk, Korcula ve Braces olmak üzere daimi ikâmetgah edilen 47 adayı barındırmaktadır.[22] Adriyatik'in batı kıyısındaki adalar (İtalyan), karşı kıyıdakilerden daha küçük ve daha az sayıdadır; en iyi bilinenleri Venedik şehrinin inşa edildiği 117 adadır.[23] Yunanistan'ın Korfu adasının kuzey kıyısı da IHO tarafından tanımlandığı şekilde Adriyatik Denizi'nde yer almaktadır.[24] IHO sınırı, Diapontia Adaları'nı (Korfu'nun kuzeybatısı) Adriyatik Denizi'ne konumlandırmaktadır.[8][25]

Hırvatistan kıyılarındaki Adriyatik adaları

Münhasır ekonomik bölge[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik Denizi'ndeki münhasır ekonomik bölgeler:[26]

Numara Ülke Alan (Km2)
1  İtalya 63.600
2  Hırvatistan 55.961
3  Arnavutluk 11.105
4  Karadağ 7.460
5  Slovenya 192
6  Bosna-Hersek 50
Toplam Adriyatik Denizi 138.600

Batimetri[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik Denizi'nin derinliği

Adriyatik Denizi'nin ortalama derinliği 2.595 metre (8.514 ft) ve maksimum derinliği ise 1.233 metre (4.045 ft)'dir, ancak Kuzey Adriyatik havzası nadiren 100 metre (330 ft) derinliği aşmaktadır.[17] Venedik ile Trieste arasında, Ancona ile Zadar'ı birbirine bağlayan bir hatta uzanan Kuzey Adriyatik havzası, kuzeybatı ucunda sadece 15 metre (49 ft) derinliğindedir; güneydoğuya doğru giderek derinleşmektedir. Akdeniz'in en büyük sahanlığıdır ve aynı zamanda bir seyreltme havzası ve alt su oluşumu bölgesidir.[27] Orta Adriyatik Havzası, 270-metre (890 ft) derinliğindeki Orta Adriyatik çukuru ile Ancona–Zadar hattının güneyinde yer almaktadır. 170-metre (560 ft) derinliğindeki Palagruža Sill, Orta Adriyatik Çukuru'nun güneyinde yer almaktadır ve onu 1.200-metre (3.900 ft) derinliğindeki Güney Adriyatik Çukuru ve Güney Adriyatik Havzasından ayırmaktadır. Güney Adriyatik Havzası, bağlı olduğu Kuzey İyon Denizi'ne birçok açıdan benzerdir.[12] Enine, Adriyatik Denizi de asimetriktir. Apennine Yarımadası'nın kıyısı nispeten pürüzsüzdür, çok az ada vardır ve Monte Conero ve Gargano burnu denize tek önemli çıkıntıdır, bunun aksine, Balkan Yarımadası'nın kıyısı, özellikle Hırvatistan'da çok sayıda ada ile engebelidir. Apenin Dağları'nın kıyı şeridinden daha uzakta olduğu karşı kıyının (İtalyan) aksine, kıyıların engebeliği Dinar Alpleri'nin kıyıya yakınlığını daha da şiddetlendirir.[28]

Hidroloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik Denizi akıntılarının şematik düzeni
                     yüzey akımları                      bentik akımlar

Pürüzsüz İtalyan kıyısı (çok az çıkıntılı ve büyük ada içermeyen), yüzeydeki nispeten tatlı su kütlesinden ve alttaki soğuk ve yoğun su kütlesinden oluşan Batı Adriyatik akımının sorunsuz bir şekilde akmasını sağlar.[29] Karşı kıyıdaki kıyı akıntıları, tırtıklı kıyı şeridi, birkaç büyük ada ve Dinarik Alpleri'nin kıyıya yakınlığı nedeniyle çok daha karmaşıktır. Sonuncusu, deniz ile iç bölge arasında önemli sıcaklık değişimleri yaratır ve bu da yerel jetlerin oluşmasına yol açar.[28] Gelgit hareketi normalde hafiftir ve genellikle 30 santimetre (12 in) altında kalır. Amfidromik nokta, Ancona'nın doğusundaki orta genişlikte yer almaktadır.[30]

Normal gelgit seviyelerinin, elverişli bir ortamda önemli ölçüde arttığı ve kıyı taşkınına yol açtığı bilinmektedir; bu doğal olay en çok İtalya'da, özellikle de Venedik'te acqua alta olarak bilinmektedir. Bu tür gelgitler normal seviyeden 140 santimetre (55 in)'den daha fazla olabilir[31] ve 4 Kasım 1966'da gözlemlenen en yüksek gelgit seviyesi 194 santimetre (76 in)'dir.[32] Bu tür su baskınlarına, Güneş ve Ay'ın aynı hizaya gelmesi, sirokko ile ilgili fırtına dalgalanmaları gibi meteorolojik faktörler[33] ve havzanın geometrik şekli gibi bir dizi faktörün birleşimi neden olur. Üstelik Adriyatik'in uzun ve dar dikdörtgen şekli, havzanın küçük ekseni boyunca salınan su hareketinin kaynağıdır.[34] Son olarak Venedik, kıyı bölgelerinde toprak çökmesi nedeniyle sellere karşı giderek daha savunmasız hale gelmektedir.[35] Adriyatik Denizi'nin başka yerlerinde de sellere neden olan alışılmadık derecede yüksek gelgitler gözlemlenmiş ve son yıllarda Koper, Zadar ve Šibenik kasabalarında da kaydedilmiştir.[36][37][38]

Adriyatik'in tüm hacminin, nispeten kısa bir süre olan 3.4±0.4 yıl içinde Otranto Boğazı üzerinden değiş tokuş edildiği tahmin edilmektedir (Örneğin, Karadeniz'in tüm suyunun değişimi için yaklaşık 500 yıl gerekmektedir). Bu kısa süre, Adriyatik'e akan nehirlerin saniyede 5.700 metreküp/saniye (200.000 cu ft/s)'ye kadar deşarj olması nedeniyle özellikle önemlidir. Bu deşarj oranı, Adriyatik Denizi'nin toplam hacminin %0,5'ine veya her yıl 13-metre (43 ft)'lik bir su tabakasına denktir. Po, saniyede 1.569 metreküp/saniye (55.400 cu ft/s) ortalama deşarj oranı ile tek bir nehirin oluşturduğu en büyük deşarj oranına (28%)[39] sahip nehirdir.[40] Tüm Akdeniz'e yıllık toplam deşarj açısından Po, ikinci sırada yer alırken, onu üçüncü ve dördüncü sırada yer alan Neretva ve Drin takip etmektedir.[41] Adriyatik'e bir diğer önemli tatlı su katkısı ise denizaltı kaynaklarıyla oluşan denizaltı yeraltı suyu deşarjıdır. Adriyatik'teki toplam su akışının %29'unu oluşturduğu tahmin edilmektedir.[42] Denizaltı kaynakları, Izola kasabası yakınlarında açık denizde keşfedilen kaplıcaları içermektedir. Termal kaynak suyu, hidrojen sülfür bakımından zengindir, 22 ila 296 °C (72 ila 565 °F) arasında bir sıcaklığa sahiptir ve belirli ekosistemlerin gelişmesine katkıda bulunmuştur.[43] Akdeniz'e akan tatlı su hacminin üçte birini temsil eden tatlı su girişi[12], Adriyatik'i Akdeniz için bir seyreltme havzası haline getirmektedir.[44] Orta ve Güney Adriyatik Girdapları (SAG) önemli siklonik dolaşım özellikleridir, ilki aralıklı ve ikincisi kalıcıdır. SAG 150 kilometre (93 mil) çapındadır. Adriyatik'ten İyonya Denizi yoluyla Levanten Havzası'na dip su akışına katkıda bulunmaktadır. Bu süreçte Adriyatik Denizi, Doğu Akdeniz'deki derin suların çoğunu üretmektedir.[45]

Sıcaklık ve tuzluluk oranı[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik'in yüzey sıcaklığı, genellikle yazın 22 ila 30 °C (72 ila 86 °F), kışın ise 12 ila 14 °C (54 ila 57 °F) arasında değişmektedir. Batı Adriyatik kıyısının kuzey kesimi kışın 9 °C (48 °F)'ye düşmektedir. Kuzey'de uzunlamasına ve Orta ve Güney Adriyatik'te enine eğim ile farklı mevsimsel sıcaklık değişimleri,[46] Adriyatik Denizi'nin kıtasal özelliklerine atfedilir: okyanuslardan daha sığ ve karaya daha yakındır.[47] Özellikle soğuk kış aylarında, deniz buzu Adriyatik'in sığ kıyı bölgelerinde, özellikle Venedik Lagünü'nde, aynı zamanda Tisno'ya kadar (Zadar'ın güneyi) güneydeki izole sığlıklarda da görülebilir.[48][49] Güney Adriyatik, daha kuzeydeki bölgelere göre kışın yaklaşık 8 ila 10 °C (14 ila 18 °F) daha sıcaktır.[50] Adriyatik'in yıl içindeki tuzluluk değişimi de aynı şekilde belirgindir:[47] 38 ile 39 PSU arasında değişmektedir.[46] Güney Adriyatik, Levanten Havzası'ndan daha tuzlu suya maruz kalmaktadır.[50]

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik Denizi'ni çevreleyen kara kütlelerinin çoğu Cfa olarak sınıflandırılmaktadır ve güney bölgesi (İyonya Denizi'ne yakın) Csa'dır.

Köppen iklim sınıflandırmasına göre, Adriyatik'in üst yarısı nemli subtropikal iklim (Cfa), yazlar nemli ve kışlar soğuk ve kurak olarak sınıflandırılmaktadır. Güney Adriyatik, sıcak yaz Akdeniz iklimi (Csa) olarak sınıflandırılmaktadır.[51][52] Hava sıcaklığı bir mevsimde yaklaşık 20 °C (36 °F) değişebilmektedir.[46]

Hakim kış rüzgarları bora ve sirokko'dur (doğu kıyısı boyunca jugo olarak adlandırılmaktadır). Bora, Trieste, Senj ve Split bölgelerinde, saatte 180 kilometre/saat (97 kn; 110 mph)'ye kadar rüzgarlarla en yüksek hızlara ulaşmaktadır. Sirokkoo, genellikle Sahra kumu taşıyan yağmur tozuna neden olan nemli ve sıcak hava getirmektedir.[53]

Bazı büyük Adriyatik şehirlerinin iklim özellikleri
Şehir Ortalama sıcaklık (günlük yüksek) Ortalama toplam yağış
Ocak Temmuz Ocak Temmuz
°C °F °C °F mm in days mm in days
Bari 121 250 284 543 508 20,0 7.3 270 11 2.6
Dubrovnik 122 252 283 541 952 37,5 11.2 241 9,5 4.4
Rijeka 87 189 277 531 1.349 53,1 11.0 820 32 9.1
Split 102 216 298 568 779 30,7 11.1 276 10,9 5.6
Venedik 58 136 275 527 581 22,9 6.7 631 24,8 5.7
Kaynak: Dünya Meteoroloji Örgütü[54]

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik kıyısındaki en kalabalık kentsel alanlar

Bari
Bari
Venedik
Venedik

Sıra Şehir Ülke Bölge/İlçe Nüfus (kentsel)

Trieste
Trieste
Dıraç
Dıraç

1 Bari İtalya Puglia 320.475
2 Venedik İtalya Veneto 270.884
3 Trieste İtalya Friuli-Venezia Giulia 205.535
4 Dıraç Arnavutluk Dıraç 199.073[55]
5 Split Hırvatistan Split-Dalmaçya 178.102
6 Rimini İtalya Emilia-Romagna 150.009
7 Rijeka Hırvatistan Primorje-Gorski Kotar 128.384
8 Pescara İtalya Abruzzo 123.103
9 Ancona İtalya Marche 101.210
10 Pesaro İtalya Marche 95.800
Kaynaklar: 2011 2011 Hırvatistan nüfus sayımı,[56] İtalyan Ulusal İstatistik Enstitüsü (2011),[57] 2011 Arnavutluk nüfus sayımı[58]

Adriyatik Denizi kıyılarında ve adalarında çok sayıda küçük yerleşim yeri ve bir dizi büyük şehir mevcuttur. Bu şehirlerden en büyüğü İtalya'nın Bari, Venedik, Trieste ve Rimini, Hırvatistan'ın Split, Rijeka ve Zadar, Arnavutluk'un Dıraç ve Avlonya ve Slovenya'nın Koper şehirleridir. Adriyatik kıyılarındaki şehirlerde toplamda 3.5 milyondan fazla insan yaşamaktadır.[59] Ayrıca İtalya'nın Ravenna ve Lecce şehirleri gibi kıyıya çok yakın bazı büyük şehirler de vardır.

Jeoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Jeofizik ve jeolojik bilgiler, Adriyatik Denizi ve Po Ovası'nın Mezozoik dönemde Afrika levhasından ayrılan Puglia veya Adriyatik levhası olarak tanımlanan tektonik bir mikro levha ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu ayrılık Orta ve Geç Triyas'ta, kireç taşı birikmeye başlamasıyla başladı. Norian ve Geç Kretase arasında, Adriyatik ve Puglia Karbonat Platformları 8.000 metre (26.000 ft) derinliğinde kalın bir karbonat çökeltisi (dolomit ve kalker) dizisi olarak oluştu.[60] Birincisinin kalıntıları Adriyatik Denizi'nin yanı sıra güney Alpler ve Dinar Alpleri'nde bulunmaktadır. İkincisinin kalıntıları ise Gargano Burnu ve Maiella Dağı olarak görülmektedir. Eosen ve erken Oligosen'de, levha kuzeye ve kuzeydoğuya hareket ederek, Dinaridler ve Alpler'in tektonik yükselmesi yoluyla Alpin Orojenezi'ne (Afrika ve Avrasya levhalarının hareketleriyle birlikte) katkıda bulundu. Geç Oligosen'de hareket tersine döndü ve Apenin Dağları'nın Orojenezi'si gerçekleşti.[61] Artan sismik aktivitenin kırılmamış bir bölgesi, Adriyatik Denizi'ni çevrelemektedir ve genellikle doğu kıyısında kuzeydoğu-güneybatı yönünde yönlendirilmiş bir bindirme fay kuşağı ve Apeninlerdeki kuzeydoğu-güneybatı normal fayları ile Adriyatik saat yönünün tersine bir rotasyon göstermektedir.[62] Dubrovnik'in kuzeybatısında 200-kilometre (120 mi)'lik aktif bir fay tespit edildi. Ayrıca, fay, Apenin yarımadasının güney ucunun karşı kıyıya yılda yaklaşık 04 santimetre (1,6 in) hareket etmesine neden olur. Bu hareket devam ederse, deniz tabanı tamamen tükenecek ve Adriyatik Denizi 50-70 milyon yıl içinde kapanacaktır.[63] Kuzey Adriyatik'te, Trieste Körfezi ve batı Istria kıyıları, son iki bin yılda yaklaşık 1,5 metre (4 ft 11 in) battı.[64] Orta Adriyatik Havzasında, Vis adasındaki Komiža bölgesinde ve Jabuka ve Brusnik volkanik adalarında Permiyen volkanizmasına dair izler mevcuttur.[65] Bölgede ilk tarihi kayıtlardan bu yana depremler gözlenmektedir.[66] Bölgede yakın zamanda meydana gelen en şiddetli deprem, Richter ölçeğine göre 7.0 şiddetindeki 1979 Karadağ depremiydi.[67] Bölgede daha önce gerçekleşen depremler arasında 1627 Gargano yarımadası ve 1667 Dubrovnik depremleri yer almaktadır ve bu depremlerin ardından bölgede güçlü tsunamiler meydana geldi.[68] Son 600 yılda Adriyatik Denizi'nde on beş tsunami meydana geldi.[69]

Kıyılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik Denizi'nde yer alan Hırvatistan'a ait Brač adasındaki çakıllı plaj

Doğu Adriyatik kıyısının Hırvat kısmı, Akdeniz'in en girintili kıyı şerididir.[70] Doğu kıyılarının çoğu, Adriyatik Karbonat Platformu'nun hava şartlarına maruz kalmasından geliştirilen bir karstik topoğrafya ile karakterizedir. Oradaki karstifikasyon, büyük ölçüde Dinaridlerin Oligosen ve Miyosen'deki son yükselişinden sonra karbonat yataklarının atmosferik etkilere maruz kalmasıyla başladı. Bu, Son Buzul Maksimum sırasında maruz kalan mevcut deniz seviyesinin 120 metre (390 ft) altına kadar uzandı. Bazı karstik oluşumların daha önceki deniz seviyesi düşüşlerinden, özellikle de Messiniyen tuzluluk krizinden kaynaklandığı tahmin edilmektedir.[60] Benzer şekilde, karst Puglia'da PugliaKarbonat Platformu'ndan gelişti.[71]

Po Ovası'nda, Adriyatik'in kuzeybatı kıyısında ve Piacenza'ya kadar batıda, deniz ilerledikçe ve vadi boyunca geri çekildikçe Pleistosen'e kadar uzanan deniz ve alüvyon çökeltileri vardır. İlerleme, Adriyatik'i yaklaşık 5.500 yıl önce yüksek bir noktaya taşıyan Son Buzul Maksimum'dan sonra başladı.[72] O zamandan beri, Po Ovası ilerlemektedir (genişleme/büyüme). MÖ 1000 ile MS 1200 arasında kıyı bölgelerinde ilerleme hızı yılda 4 metre (13 ft)'dir.[73] 12. yüzyılda ovanın yıllık ilerleme hızı 25 metre (82 ft) idi. 17. yüzyılda, yapay kanalların kazısı başladıkça ova insan kontrolünde bir ortam olmaya başladı. Po'nun kanalları ve yeni dağıtıcıları o zamandan beri yılda 50 metre (160 ft) veya daha fazla oranda ilerlemektedir.[74] Sadece İtalya'da Adriyatik Denizi'ne akan ve Venedik, Grado ve Caorle lagünleri de dahil olmak üzere alüvyon kıyılarını oluşturan[75] 20'den fazla nehir vardır.[76] Dragonja,[77] Boyana ve Neretva nehirlerinin deltalarında daha küçük doğu Adriyatik alüvyon kıyıları vardır.[78][79]

Biyocoğrafya ve ekoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik Denizi, genel biyojeokimyasal fizyonomisi açısından benzersiz bir su kütlesidir. İnorganik besinleri ihraç etmekte ve Otranto Boğazı yoluyla partikül halindeki organik karbon ve nitrojeni ithal etmektedir. Bunun yanında bir mineralizasyon sahası görevi görmektedir. Maddelerin değişimi Adriyatik Denizi'nin batimetrisi ile daha karmaşık hale getirilir. Boğazdan kuzeye akan suyun %75'i Palagruža Sill ve Kuzey Adriyatik'te dolaşmaktadır, Güney Adriyatik'e suyun en fazla % 3 ila 4'ünü eklemektedir.[80] Bu, biyocoğrafyasına ve ekolojisine ve özellikle ekosistemlerinin bileşimine ve özelliklerine yansımaktadır.[81] Ana biyocoğrafik birimleri Kuzey Adriyatik, Orta Adriyatik ve Güney Adriyatik'tir.[82]

Bitki örtüsü ve fauna[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik'in doğası, bol miktarda endemik bitki örtüsüne ve faunaya yol açmaktadır. Hırvatistan Ulusal Biyoçeşitlilik Stratejisi Eylem Planı'na göre, Adriyatik Denizi'nde 7.000'den fazla hayvan ve bitki türünün olduğu tespit edildi. Orta Adriyatik özellikle endemik bitki türlerinde bol miktarda bulunmaktadır ve 535 tanımlanmış yeşil, kahverengi ve kırmızı alg türü mevcuttur.[83] Beş Akdeniz deniz çayırı türünden dördü Adriyatik Denizi'nde yer almaktadır. En yaygın türler Cymodocea nodosa ve Zostera noltii iken, Zostera marina ve Posidonia oceanica nispeten nadirdir.[84]

Adriyatik'in doğu kıyılarında da çok sayıda nadir ve tehdit altındaki tür bulunmaktadır. Batı Adriyatik kıyılarından nispeten daha berrak ve daha az kirlidir, bunun nedeni kısmen deniz akıntılarının Adriyatik'ten saat yönünün tersine akması, dolayısıyla doğu kıyısına daha temiz su getirmesi ve batı kıyılarında giderek artan şekilde kirlenen suyu geri döndürmesidir. Bu sirkülasyon, doğu Adriyatik kıyısındaki ülkelerin biyolojik çeşitliliğine önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır. Şişe burunlu yunus yalnızca doğu kıyılarının sularında sık görülür ve Hırvat kıyıları, tehlike altındaki Akdeniz fokları ve deniz kaplumbağalarına sığınak sağlar.[83] Son araştırmalar, bir zamanlar Adriyatik Denizi'nde olduğu düşünülen balinalar ve diğer deniz megafaunalarının göç ettiklerini ve daha büyük ölçeklerde yarı kapalı denizde yaşadıklarını ortaya koydu.[85] Bu canlıların en büyüğü genellikle oluklu balinadır.[86] Dişli balinaların en büyüğü olan ispermeçet balinası da[87] göç eder, ancak yüzgeç balinalarından daha az yaygındır ve bunu Cuvier gagalı balinaları takip eder.[85] Büyük camgözler[88] ve manta vatozları denize göç eden bazı göçmen türleridir.[89][90][91] Kuzey Atlantik buzul balinaları, Atlantik gri balinaları ve kambur balinalar gibi soyu tükenmiş türlerin tarihsel varlıkları da speküle edildi.[92]

Özellikle Kuzey Adriyatik, endemik balık faunası açısından zengindir.[12] Adriyatik Denizi'ne kıyısı olan yalnızca bir veya iki ülkede yaklaşık otuz balık türü bulunmaktadır. Bunlar özellikle kıyı veya denizaltı topoğrafyasının karst morfolojisine bağlıdır veya buna bağlıdır. Bu, yeraltı yaşam alanlarını, karst nehirlerini ve tatlı su kaynaklarının çevresindeki alanları içermektedir.[93] Adriyatik kıyılarına ve adalarına endemik olduğu bilinen 45 alt tür mevcuttur. Adriyatik'te, Akdeniz taksonlarının yaklaşık %70'ini temsil eden ve Adriyatik'e endemik olan en az 7 tür ile en az 410 balık türü ve alt türü bulunmaktadır. Altmış dört bilinen tür, büyük ölçüde aşırı avlanma nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.[83]

Korunan alanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tremiti Adaları koruma alanı

Adriyatik'in biyolojik çeşitliliği nispeten yüksektir ve kıyıları boyunca yer alan ülkeler tarafından birkaç deniz koruma alanı oluşturuldu. Bunlardan bazıları İtalya'nın Trieste Körfezi'ndeki Miramare (Kuzey Adriyatik'te), Orta Adriyatik havzasında bulunan Torre del Cerrano ve Tremiti Adaları ve güney Puglia'daki Torre Guacetoy'dur.[94][95] Miramare koruma alanı 1986 yılında kuruldu ve 30 hektar (74 akre) kıyı ve 90 hektar (220 akre) deniz alanı kaplamaktadır. Bölge, Trieste Körfezi'ndeki Miramare burnunun yakınındaki 18 kilometre (11 mi)'lik kıyı şeridini kapsamaktadır.[96] Torre del Cerrano koruma alanı 2009 yılında oluşturuldu. 3 deniz mili (5,6 km; 3,5 mi) deniz alanını ve 37 kilometrekare (14 sq mi)'lik kıyı şeridini kapsamaktadır. Korunan alanın çeşitli bölgeleri 37 kilometrekare (14 sq mi)'lik deniz yüzeyini kaplamaktadır.[97] Tremiti rezervi 1989'dan beri korunurken, Tremiti adalarının kendisi Gargano Ulusal Parkı'nın bir parçasıdır.[98] Brindisi ve Carovigno yakınlarında bulunan Torre Guaceto koruma alanı, 2.227 hektar (5.500 akre)'lık bir deniz yüzeyini kaplar ve 1.114 hektar (2.750 akre)'lık sahili kapsayan ve deniz koruma alanıyla 8-kilometre (5,0 mi)'lik bir kıyı şeridini paylaşan Torre Guaceto Koruma Alanı'nın bitişiğinde yer alır.[99] Ayrıca, İtalya'da Adriyatik kıyısı boyunca yer alan uluslararası düzeyde önemli (Ramsar) 10 sulak alan rezervi bulunmaktadır.[100]

Hırvatistan'da yedi deniz koruma alanı mevcuttur. Bunlar sırasıyla sırasıyla Pula ve Rovinj yakınlarındaki Istria yarımadasının kıyılarında yer alan Brijuni ve Lim Kanalı; Zadar yakınlarındaki Orta Adriyatik havzasında Kornati ve Telašćica; ve Güney Dalmaçya'da Lastovo, Mali Ston Körfezi ve Mljet'tir.[94] 1999'da millî park statüsüne kavuşan Brijuni Millî Parkı,[101] 743,3-hektar (1.837-akre)'lık takımadaları ve 2.651,7 hektar (6.552 akre)'lık denizi çevrelemektedir.[102] Lim Kanalı, Pazinčica nehrinin 110-kilometre (6,2 mi)'lik bir ria'sıdır.[103] 1980'de millî park statüsüne kavuşan Kornati Millî Parkı, 89 ada ve adacık olmak üzere yaklaşık 220 kilometrekare (85 sq mi)'lik bir alanı kaplamaktadır. Deniz çevresi toplam alanın dörtte üçünü kapsarken, ada kıyılarının toplam uzunluğu 238 kilometre (148 mi)'ye eşittir.[104] Telašćica, 1988 yılında Dugi Otok'ta kurulan bir tabiat parkıdır. Park, 69 kilometre (43 mi)'lik kıyı şeridi, 2.295 kilometrekare (886 sq mi)'lik arazi ve 4.455 kilometrekare (1.720 sq mi)'lik denizi kapsamaktadır.[105] Mali Ston Körfezi, Pelješac yarımadasının kuzeyinde, Hırvatistan ve Bosna-Hersek sınırında yer almaktadır. Deniz koruma alanı 48 kilometrekare (19 sq mi)'dir.[94] 2006 yılında kurulan Lastovo Tabiat Parkı ise, 44 ada ve adacık, 53 kilometrekare (20 sq mi)'lik arazi ve 143 kilometrekare (55 sq mi)'lik deniz alanını kapsamaktadır.[106] Mljet Millî Parkı, 1960 yılında 24-kilometrekare (9,3 sq mi)'lik deniz koruma alanını kapsayacak şekilde kuruldu.[94] Buna ek olarak, Hırvatistan'da Neretva nehrinin deltası olan bir Ramsar sulak alan rezervi bulunmaktadır.[107]

Arnavutluk'taki Karavasta Lagünü

Slovenya'da deniz ve kıyı koruma altındaki doğa alanları, Sečovlje Salina Tabiat Parkı, Strunjan Tabiat Parkı, Škocjan Doğa Koruma Alanı ve Debeli Rtič, Madona Burnu ile Fiesa doğal anıtlarındaki göllerdir.[108][109] Sečovlje Salina Tabiat Parkı 1990 yılında kurulmuş olup, 721 hektar (1.780 akre)'lık bir alanı kaplamaktadır ve dört doğa koruma alanı içermektedir.[110][111] 1993 yılında, alan bir Ramsar alanı olarak belirlenmiştir[108] ve aynı zamanda su kuşu türleri için uluslararası öneme sahip bir bölgedir.[112] 429 hektarlıkbir alanı kaplayan Strunjan Tabiat Parkı, 2004 yılında kuruldu ve iki doğa koruma alanından oluşmaktadır.[108][110] 4 kilometre (2,5 mi) uzunluğunda bir kayalık, en kuzeydeki Akdeniz tuz sahasını ve tek Sloven lagün sistemini içermektedir.[113] Aynı zamanda bazı Akdeniz bitki türlerinin en kuzeydeki büyüme noktasıdır.[114] Škocjan Doğa Koruma Alanı 1998 yılında kuruldu ve 122 hektar (300 akre) alanı kaplamaktadır.[115] Debeli Rtič doğal anıtı 24 hektar (59 akre),[116] Cape Madona doğal anıtı 12 hektar (30 akre)[117] ve Fiesa doğal anıtındaki göller, Slovenya'daki tek acı göl olan[118] kıyı gölü ile 21 hektar (52 akre)[119] alanı kaplamaktadır.

Arnavutluk, 2010 yılında Adriyatik ve İyon Denizi'nin birleştiği Karaburun Yarımadası'nda ilk deniz koruma alanı olan Karaburun-Sazan Ulusal Deniz Parkı'nı kurdu. Park toplam 12.570 hektar (31.100 akre)'lık bir alanı kaplamaktadır.[120] Arnavutluk'ta Porto Palermo ve Rodon Burnu olmak üzere iki ek deniz koruma alanının daha kurulması planlanmaktadır.[94] Ayrıca Arnavutluk, Karavasta Lagünü ve Butrint olmak üzere iki Ramsar sulak alan rezervine ev sahipliği yapmaktadır.[121] Ne Bosna-Hersek'te ne de Karadağ'da, bir deniz koruma alanı mevcut değildir ya da kurulması planlanmamıştır.[94]

Kirlilik[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik Denizi ekosistemi, tarım alanlarından gelen drenaj ve şehirlerden akan atık su yoluyla aşırı besin girişi tehdidi altındadır; Bu, hem kıyı boyunca hem de denize akan nehirleri (özellikle Po Nehri'ni) kapsamaktadır.[122] Venedik, genellikle nakliye, ulaşım, çiftçilik, imalat ve atık su bertarafının deniz kirliliğine katkıda bulunduğu kirli kıyı sularına bir örnek olarak gösterilmektedir.[123] Gemiler, özellikle tankerler tarafından yapılan balast suyu tahliyesi bir başka risk oluşturmaktadır. Yine de, Adriyatik limanları tarafından elleçlenen kargonun çoğu ve limanlar tarafından elleçlenen tüm sıvı kargolar Adriyatik Havzası'na geldiğinden, balast suyundan kaynaklanan risk minimum düzeyde kalmaktadır. Bu sorun nedeniyle, önerilen ihraç petrol boru hatlarına özel olarak itiraz edildi. Petrol sızıntıları, potansiyel çevresel etki ve turizm ve balıkçılığa verilen zarar açısından büyük bir endişe kaynağıdır.[124] Büyük bir petrol sızıntısının meydana gelmesi durumunda, yalnızca Hırvatistan'da bir milyon insanın geçim kaynaklarını kaybedeceği tahmin edilmektedir.[125] Daha önce Adriyatik'te meydana gelen kazalara ek olarak, şimdiye kadar hiçbir önemli çevresel sonuçları olmasa da, petrol sızıntılarının meydana geldiği Po Nehri havzasındaki[126] petrol rafinerileri ek bir risk oluşturmaktadır.[127] İtalya, 2006 yılından bu yana Trieste Körfezi'nde bir offshore ve kara LNG terminalinin yanı sıra Slovenya-İtalya sınırının hemen yakınında bir boru hattı inşa etmeyi plânlamaktadır.[128] Slovenya hükümeti ve belediyeleri,[129] Trieste belediye meclisi[130] ve sivil toplum kuruluşları çevresel tehlikeleri, ulaşım ve turizm üzerindeki etkileri konusundaki endişelerini belirttiler.[131][132]

Adriyatik'in bir diğer kirlilik kaynağı da katı atıktır. Sürüklenen atıklar -bazen nispeten büyük miktarlarda malzeme, özellikle atık plastik- Sirokko tarafından kuzeybatıya taşınmaktadır.[133] Adriyatik Havzası'ndaki hava kirliliği, Po Nehri vadisindeki büyük sanayi merkezleri ve kıyı boyunca büyük sanayi şehirleri ile ilişkilidir.[134][135]

İtalya ve Yugoslavya, Adriyatik Denizi'ni kirlilikten korumak için 1977'de ortak bir komisyon kurdu; örgüt daha sonra Yugoslavya'nın yerine Slovenya, Hırvatistan ve Karadağ'ı aldı.[136] Gelecekteki kirlilik tehlikeleri ele alınmakta ve kirlilik noktaları sadece havzadaki ülkeler tarafından değil, aynı zamanda Dünya Bankası desteğiyle bölgesel projeler aracılığıyla değerlendirilmektedir. 2011 yılı itibarıyla bu tür 27 sıcak nokta tespit edilirken, bunlardan 6'sı acil müdahale gerektirdi.[137]

Sınırlar[değiştir | kaynağı değiştir]

İtalya ve Yugoslavya, 1968 yılında Adriyatik kıta sahanlığı sınırlandırmalarını,[138] Osimo Antlaşması'ndan sonra Trieste Körfezi sınırında 1975 yılında imzalanan ek bir anlaşmayla tanımladılar. 1968 yılında kararlaştırılan sınır 353 deniz mili (654 km; 406 mi) boyunca uzanmaktaydı ve düz veya dairesel yay parçaları ile bağlı 43 noktadan oluşmaktaydı. 1975 yılında kararlaştırılan ek sınır, 1968 hattının bitiş noktasından gelen 5 noktadan oluşmaktadır. Eski Yugoslavya'nın bütün ardıl devletleri anlaşmaları kabul etti. Adriyatik'in en güney bölgelerinde sınır, belirsiz kalan Arnavut kıta sahanlığı sınırıyla üç noktanın yerini taraflı hale getirmemek için belirlenmedi. Yugoslavya'nın dağılmasından önce, Arnavutluk, İtalya ve Yugoslavya başlangıçta karasularını 15-deniz-mili (28 km; 17 mi) olarak ilân etti, ardından uluslararası standart olan 12 deniz mili (22 km; 14 mi)ne indirildi ve tüm taraflar temel sistemleri kabul etti (çoğunlukla 1970'lerde). Arnavutluk ve İtalya, deniz sınırlarını 1992'de eşitlik ilkesine göre belirlediler.[139] Hırvatistan'ın AB üyeliğinin ardından Adriyatik, AB'nin iç denizi haline geldi.[140] Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi, Adriyatik Denizi'ni kapalı veya yarı kapalı deniz olarak tanımlamakadır.[141]

Adriyatik Avrupa Bölgesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Güneybatı Slovenya'da bulunan Koper Körfezi'ndeki Izola kasabası

Adriyatik Avrupa Bölgesi, Adriyatik Denizi bölgesinde, bölge ötesi ve uluslararası işbirliğini teşvik etmek ve bölgesel öneme sahip sorunların çözülmesine yardımcı olmak için 2006 yılında Pula'da kuruldu. Adriyatik Avrupa Bölgesi 23 üyeden oluşmaktadır. Bunlar, İtalya'nın Puglia, Molise, Abruzzo, Marche, Emilia-Romagna, Veneto ve Friuli-Venezia Giulia bölgeleri; Slovenya'daki Izola belediyesi; Hırvatistan'ın Istria, Primorje-Gorski Kotar, Lika-Senj, Zadar, Šibenik-Knin, Split-Dalmaçya ve Dubrovnik-Neretva ilçeleri; Bosna-Hersek'in Hersek-Neretva Kantonu; Karadağ'daki Kotor ve Tivat belediyeleri; Arnavutluk'un Fier, Avlonya, Tiran, İşkodra, Dıraç ve Leş illeri ve Sesprotya ve Korfu'daki Yunan valilikleridir.[142]

Anlaşmazlıklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Eski Yugoslav cumhuriyetlerinin kara sınırları, 1943 ve 1945 AVNOJ kararlarını uygulayan sınır belirleme komisyonları tarafından kararlaştırıldı,[143][144] ancak halef devletler tarafından kesin rota üzerinde anlaşmaya varılamadı ve bu da deniz sınırlarının tanımını zorlaştırdı.[145] Yugoslavya döneminde deniz sınırları hiç tanımlanmamıştı.[146] Ayrıca, Arnavutluk ve Karadağ arasındaki deniz sınırı 1990'lardan önce tanımlanmamıştı.[139]

Hırvatistan ve Slovenya, 1992 yılında Piran Körfezi'ndeki deniz sınırlarını belirlemek aacıyla müzakerelere başlamasına karşın anlaşamadılar ve bu da anlaşmazlığa yol açtı. Her iki ülke de kısmen örtüşen ekonomik bölgelerini ilân etti.[139][147] Hırvatistan'ın AB üyeliği başvurusu, başlangıçta Slovenya ile arasındaki sınır anlaşmazlıkları çözülene kadar askıya alındı.[139] Slovenya ile yaşanan bu anlaşmazlıklar, nihayetinde BM aracılığıyla kurulan uluslararası bir tahkim komisyonunun kararını kabul ederek Hırvatistan'ın AB üyeliği yolunda ilerlemesini sağlayan bir anlaşmayla çözüldü.[148][149][150] AB üyeliğinin zorluğu dışında, anlaşmazlık çözüme kavuşmadan önce bile herhangi bir ciddi pratik soruna yol açmadı.[139]

Bosna-Hersek ile Hırvatistan arasındaki deniz sınırı 1999 yılında resmen karara bağlanmasına karşın, Klek yarımadası ve sınır bölgesindeki iki adacık gibi birkaç sorun hâlâ tartışmalıdır. Prevlaka yarımadasındaki Kotor Körfezi'nde Hırvatistan-Karadağ deniz sınırı tartışmalıdır. Bu anlaşmazlık, yarımadanın Yugoslav Halk Ordusu ve daha sonra (Sırp-Karadağ) FR Yugoslav Ordusu tarafından işgal edilmesiyle daha da şiddetlendi ve bunun yerine 2002 yılına kadar görev yapan Birleşmiş Milletler gözlemci heyeti getirildi. Hırvatistan, Karadağ'ın körfezin Hırvat sularında bulunmasına izin veren bir anlaşmayla bölgeyi ele geçirdi ve anlaşmazlık, Karadağ'ın 2006 yılındaki bağımsızlığından bu yana çok daha az tartışmalı hale geldi.[139]

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Balıkçılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Adriyatik Denizi'nde balıkçılık üretimi havzadaki ülkeler arasında yaygındır.[151] 2000 yılında, tüm Adriyatik balıkçılığının nominal -canlı ağırlık bazında- toplam çıkarması 110.000 ton (108.000 büyük ton)'a ulaştı.[152] Aşırı avlanma bilinen bir sorundur - Adriyatik Denizi'nde aşırı ticari balıkçılık tehdidi altında olan 120 tür dahil 450 balık türü yaşamaktadır, bu da çevre kirliliği ve küresel ısınmanın neden olduğu bir sorundur. Aşırı avlanılan türler arasında sinarit, lipsoz, fener balığı, dülger balığı, pamuk balığı, dikenli köpek balığı,[153] kefal, barbunya, Norveç ıstakozu[154] ve ayrıca berlam[155] ve sardalya bulunmaktadır.[156] Kaplumbağalar ve şişe burunlu yunuslar da balık ağları tarafından öldürülmektedir. Tükenen balık stoğu ve Hırvatistan'ın Ekoloji ve Balıkçılık Koruma Bölgesi (ZERP), İtalyan ve Hırvat balıkçılar arasında yapılan aşırı avlanma suçlamalarına katıldı.[153] ZERP, 2003 yılında tanıtıldı, ancak AB üye ülkelerine başvurusu 2004 yılında askıya alındı.[140] Tükenen balık stokları, Hırvatistan'ın AB'ye üye olduğu 2013 yılında yürürlüğe girmesi[157] ve stokları 2015 yılına kadar sürdürülebilir seviyelere geri getirmesi planlanan yeni önerilen bir AB balıkçılık politikasıyla ele alınmaktadır.[158]

En büyük balık hasadı, 2007 yılındaki toplam üretim hacminin 465.637 ton (458.283 büyük ton) olduğu İtalya'da gerçekleşti.[151] İtalyan balıkçılığı 2003 yılında üretim hacminin % 28.8'ini Kuzey ve Orta Adriyatik'te ve %24.5'ini Puglia'da (Güney Adriyatik ve İyonya Denizi'nden) elde etti. İtalyan balıkçılığı, Adriyatik dışında faaliyet gösterenler de dahil olmak üzere kültür balıkçılığı ile birlikte (toplam balıkçılık üretiminin % 40'ını oluşturmaktadır) birincil sektörde 60.700 kişilik istihdam sağladı. 2002 yılında toplam balıkçılık üretiminin brüt değeri 1.9 milyar dolar olarak gerçekleşti.[159]

Hırvatistan'da balıkçı teknesi

2007 yılında Hırvatistan'ın canlı ağırlıktaki üretimi 53.083 ton (52.245 büyük ton)'a ulaştı.[151] 2006 yılında, Hırvatistan'ın toplam balıkçılık üretim hacmi 37.800 ton (37.200 büyük ton) avlanma ve 14.200 ton (14.000 büyük ton) kültür balıkçılığıdır. Hırvat balıkçılığı yaklaşık 20.000 kişiyi istihdam etmektedir. 2006 yılında Hırvatistan sularında yakalanan deniz balıkları, sardalyas (44.8%), hamsi (31.3%), tunas (2.7%), diğer pelajik balıkları (4.8%), blam balığı (2.4%), kefal (2.1%), diğer demersal balıklar (8.3%), kabuklular (büyük ölçüde ıstakoz ve Nephrops norvegicus) (0.8%), kabuklu deniz ürünleri (büyük ölçüde istiridye ve midye) (0.3%), mürekkep balığı (0.6%), kalamars (0.2%) ve ahtapot ve diğer kafadan bacaklılar (1.6%)'dır. Hırvat deniz kültür balıkçılığı üretimi, ton balığı (%47.2), istiridye ve midye (%28.2 birleşik) ve levrek ve çipuradan (%24.6 birleşik) oluşmaktadır.[160]

2007 yılında Arnavutluk balıkçılığının üretimi, 2006 yılında 1.970 ton (1.940 büyük ton)'a ulaşan kültür balıkçılığı üretimi de dahil olmak üzere 7.505 ton (7.386 büyük ton) olarak gerçekleşti.[151] Aynı zamanda, Sloven balıkçılığı, %55'i kültür balıkçılığından olmak üzere toplam 2.500 ton (2.460 büyük ton) üretim hacmi yakaladı ve bu Adriyatik'teki en yüksek üretim oranıydı. Son olarak, Karadağ balıkçılığı 2006 yılında 911 ton (897 büyük ton) üretim gerçekleştirirken, bunun yalnızca 11 tonluk kısmı kültür balıkçılığından elde edildi.[161] 2007 yılında Bosna-Hersek'te balıkçılık üretimi 9.625 ton (9.473 büyük ton), Slovenya'da ise 2.463 ton (2.424 büyük ton)'a ulaştı.[151]

Turizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Dubrovnik, Hırvatistan'ın önemli bir turizm merkezidir
Brač adasındaki Zlatni Rat
Bosna Hersek'in 20 km (12 mi)'lik kıyı şeridi boyunca yer alan tek kasaba olan Neum sahili
Rimini, İtalya'nın önemli bir sahil turizm beldesidir
Portorož, Slovenya'nın en büyük sahil turizm merkezidir

Adriyatik Denizi'ni çevreleyen ülkeler önemli turistik mekânlara sahiptir. En fazla gecelik konaklama ve turistik konaklama tesisleri İtalya'da, özellikle Veneto bölgesinde (Venedik çevresinde) bulunmaktadır. Veneto'yu Emilia-Romagna bölgesi ve Adriyatik Hırvatistan bölgesi takip etmektedir. Hırvat turizm tesisleri, 21.000 deniz limanı ve demirleme yerine sahiptir. Denizci turistler, çeşitli deniz koruma alanlarına çekilmektedir.[94]

Arnavutluk ve Bosna Hersek dışında Adriyatik kıyısındaki tüm ülkeler, çevre koruma, su kalitesi, güvenlik ve hizmet kriterleri dahil olmak üzere katı kalite standartlarını karşılayan plajlar ve marinalar için Mavi Bayraklı plaj sertifikasyon programına (Uluslararası Çevre Eğitim Vakfı) katılmaktadır.[162] 2012 Ocak ayı itibarıyla Mavi Bayrak, 103 İtalyan Adriyatik plajı ve 29 marinaya, 116 Hırvat plajına ve 19 marinaya, 7 Sloven plajına ve 2 marinaya ve 16 Karadağ plajına verilmiştir.[163] Adriyatik turizmi, özellikle Adriyatik kıyılarında elde edilen turizm gelirlerinin büyük kısmını temsil ettiği Hırvatistan ve Karadağ başta olmak üzere bu ülkeler için önemli bir gelir kaynağıdır.[164][165] Seyahat ve turizmin, Hırvatistan'ın GSYİH'sına doğrudan katkısı 2011'de %5,1 olarak gerçekleşirken, toplam sanayi katkısının ulusal GSYİH'nın %12,8'i olarak tahmin edildi.[166] Karadağ'da ise turizmin ulusal GSYİH'ye doğrudan katkısı %8,1, ekonomiye toplam katkısı ise Karadağ GSYİH'sının %17,2'si kadardır.[167] Adriyatik Hırvatistan'daki turizm, son zamanlarda Adriyatik çevresindeki diğer bölgelere göre daha fazla büyüme gösterdi.[168]

Adriyatik Denizi bölgesinde turizm[164][169][170][171][172][173][174]
Ülke Bölge TKT yatakları* Otel yatakları Gecelik konaklamalar
Arnavutluk Yok ? ? 2.302.899
Bosna-Hersek Neum belediyesi y. 6.000 1.810 280.000
Hırvatistan Adriyatik Hırvatistan 411.722 137.561 34.915.552
İtalya Friuli-Venezia Giulia 152.847 40.921 8.656.077
Veneto 692.987 209.700 60.820.308
Emilia-Romagna 440.999 298.332 37.477.880
Marche 193.965 66.921 10.728.507
Abruzzo 108.747 50.987 33.716.112
Molise 11.711 6.383 7.306.951
Puglia** 238.972 90.618 12.982.987
Karadağ Yok 40.427 25.916 7.964.893
Slovenya Sahil belediyeleri 24.080 9.330 1.981.141
*Tüm toplu konaklama tesislerindeki yataklar; ayrıca gösterilen "Otel yatakları" rakamını da içermektedir.
**Hem Adriyatik hem de İyonya Denizi kıyılarını içermektedir

Nakliye[değiştir | kaynağı değiştir]

Her biri yılda bir milyon tondan fazla kargo elleçleyen on dokuz Adriyatik Denizi limanı (dört farklı ülkede) vardır. Aralarında en büyük kargo limanları ise Trieste Limanı (Adriyatik'teki en büyük İtalyan kargo limanı), Venedik Limanı, Ravenna Limanı, Koper Limanı (Slovenya'nın en büyük limanı),[175] Rijeka Limanı (Hırvatistan'ın en büyük kargo limanı) ve Brindisi Limanı'dır. Adriyatik'teki en büyük yolcu limanları Split Limanı (Hırvatistan'ın en büyük yolcu limanı) ve Ancona'daki (Adriyatik'teki en büyük İtalyan yolcu limanı) limanlardır.[176][177][178][179] Karadağ'ın en büyük limanı Bar Limanı'dır.[180] 2010 yılında, Trieste, Venedik, Ravenna, Koper ve Rijeka'nın Kuzey Adriyatik limanları, kendilerini AB'nin taşıma sistemlerinde daha uygun bir konuma getirmek için Kuzey Adriyatik Limanlar Birliği'ni kurdu.[181][182]

Başlıca Adriyatik limanları*, yıllık taşıma hacmi
Liman Ülke, Bölge/İlçe Kargo (ton) Yolcu
Ancona İtalya, Marche 10.573.000 1.483.000
Bari İtalya, Puglia 3.197.000 1.392.000
Barletta İtalya, Puglia 1.390.000 Yok
Brindisi İtalya, Puglia 10.708.000 469.000
Chioggia İtalya, Veneto 2.990.000 Yok
Dıraç Arnavutluk, Dıraç 3.441.000 770.000
Koper Slovenya, Slovenian Istria 18.000.000 100.300
Manfredonia İtalya, Puglia 1.277.000 Yok
Monfalcone İtalya, Friuli-Venezia Giulia 4.544.000 Yok
Ortona İtalya, Abruzzo 1.340.000 Yok
Ploče Hırvatistan, Dubrovnik-Neretva 5.104.000 146.000
Porto Nogaro İtalya, Friuli-Venezia Giulia 1.475.000 Yok
Rabac Hırvatistan, Istria 1.090.000 669.000
Ravenna İtalya, Emilia-Romagna 27.008.000 Yok
Rijeka Hırvatistan, Primorje-Gorski Kotar 15.441.000 219.800
Split Hırvatistan, Split-Dalmaçya 2.745.000 3.979.000
Trieste İtalya, Friuli-Venezia Giulia 39.833.000 Yok
Venedik İtalya, Veneto 32.042.000 1.097.000
*Bir milyon tondan fazla kargo elleçleyen veya yılda bir milyondan fazla yolcuya hizmet veren limanlar
Kaynaklar: Ulusal İstatistik Enstitüsü (2007 verileri, İtalyan limanları, not: the Port of Ancona includes Ancona and Falconara Marittima;[183] 200.000'in altındaki yolcu trafiği rapor edilmedi),[176] Hırvat İstatistik Bürosu (2008 verileri, Hırvat limanları, not: Rijeka Limanı, Rijeka, Bakar, Bršica ve Omišalj terminallerini içermektedir;[184] Ploče Limanı, Ploče ve Metković terminallerini içermektedir),[177][185] Durrës' Chamber of Commerce and Industry – Albania (2007 verileri, Dıraç Limanı),[178] SEOnet (2011 verileri, Koper Limanı)[186]

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Room 2006, s. 20.
  2. ^ Playfair, James (Kasım 1812). "System of Geography". The British Critic. F. and C. Rivington. 40: 504. 
  3. ^ Calmet & Taylor 1830, ss. 53–54.
  4. ^ Anthon 2005, s. 20.
  5. ^ Tacitus 1853, s. 380.
  6. ^ Moranta et al. 2008, s. 3.
  7. ^ a b Cushman-Roisin, Gačić & Poulain 2001, ss. 1–2.
  8. ^ a b "Limits of Oceans and Seas" (PDF) (3 bas.). International Hydrographic Organization. 1953. 8 Ekim 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  9. ^ Lipej & Dulčić 2004, s. 291.
  10. ^ Ludwig, Wolfgang; Dumont, Egon; Meybeck, Michel; Heussnera, Serge (2009). "River discharges of water and nutrients to the Mediterranean and Black Sea: Major drivers for ecosystem changes during past and future decades?". Progress in Oceanography. 80 (3–4): 199. Bibcode:2009PrOce..80..199L. doi:10.1016/j.pocean.2009.02.001. 
  11. ^ "Drainage Basin of the Mediterranean Sea" (PDF). United Nations Economic Commission for Europe. Erişim tarihi: 27 Ocak 2012. 
  12. ^ a b c d Bombace 1992, ss. 379–382.
  13. ^ Koler 2006, ss. 224–225.
  14. ^ Tutić, Dražen; Lapaine, Miljenko (2011). "Cartography in Croatia 2007–2011 – National Report to the ICA" (PDF). International Cartographic Association. 31 Ocak 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2012. 
  15. ^ "S pomočjo mareografske postaje v Kopru do novega geodetskega izhodišča za Slovenijo" [With the Help of a Tide Gauge Station in Koper to A New Geodetic Origin Point for Slovenia] (Slovence). Slovenian Environment Agency. 23 Kasım 2016. 
  16. ^ Die Alpen: Hydrologie und Verkehrsübergänge (Almanca)
  17. ^ a b Blake, Topalović & Schofield 1996, ss. 1–5.
  18. ^ Statistical Office of the Republic of Slovenia. "Territory and climate" (PDF). Statistical Yearbook of the Republic of Slovenia 2011. Statistični Letopis Republike Slovenije. p. 38 ("Length of the state border"). ISSN 1318-5403. 15 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2012. 
  19. ^ "Isole Tremiti" [Tremiti Islands] (İtalyanca). 8 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mart 2012. 
  20. ^ Duplančić Leder, Tea; Ujević, Tin; Čala, Mendi (Haziran 2004). "Coastline lengths and areas of islands in the Croatian part of the Adriatic Sea determined from the topographic maps at the scale of 1 : 25 000". Geoadria. Zadar. 9 (1): 5-32. doi:10.15291/geoadria.127. 21 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2019.  Geçersiz |doi-access=free (yardım)
  21. ^ Faričić, Josip; Graovac, Vera; Čuka, Anica (Haziran 2010). "Croatian small islands – residential and/or leisure area". Geoadria. University of Zadar. 15 (1): 145-185. doi:10.15291/geoadria.548. 21 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Kasım 2020.  Geçersiz |doi-access=free (yardım)
  22. ^ Ostroški, Ljiljana, ed. (Aralık 2015). Statistički ljetopis Republike Hrvatske 2015 [Statistical Yearbook of the Republic of Croatia 2015] (PDF). Statistical Yearbook of the Republic of Croatia (in Croatian and English). 47. Zagreb: Croatian Bureau of Statistics. p. 47. ISSN 1333-3305. erişim 27 Aralık 2015.
  23. ^ Garwood 2009, s. 481.
  24. ^ Hughes et al. 2010, s. 58.
  25. ^
  26. ^ "Sea Around Us | Fisheries, Ecosystems and Biodiversity". www.seaaroundus.org. 23 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ekim 2020. 
  27. ^ Cushman-Roisin, Gačić & Poulain 2001, s. 122.
  28. ^ a b Cushman-Roisin, Gačić & Poulain 2001, ss. 2–6.
  29. ^ Del Negro 2001, s. 478.
  30. ^ Cushman-Roisin, Gačić & Poulain 2001, s. 218.
  31. ^ Valiela 2006, ss. 49–56.
  32. ^ Gower 2010, s. 11.
  33. ^ Camuffo 2001, ss. 107–108.
  34. ^ Ferla 2005, s. 101.
  35. ^ Standish 2011, ss. 5–6.
  36. ^ "U Sloveniji more poplavilo obalu" [Sea floods shore in Slovenia]. Nova TV (Hırvatistan) (Hırvatça). 9 Kasım 2010. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  37. ^ "Zadar: Zbog velike plime more poplavilo obalu" [Zadar: Sea floods shore because of high tide]. Nova TV (Croatia) (Hırvatça). 25 Aralık 2009. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  38. ^ "Jugo i niski tlak: More poplavilo šibensku rivu" [Sirocco and low pressure: Sea floods Šibenik quay]. Vijesti (Hırvatça). 1 Aralık 2010. Erişim tarihi: 26 Ocak 2012. 
  39. ^ Franić, Zdenko; Petrinec, Branko (Eylül 2006). "Marine Radioecology and Waste Management in the Adriatic". Archives of Industrial Hygiene and Toxicology. Institute for Medical Research and Occupational Health. 57 (3): 347-352. ISSN 0004-1254. PMID 17121008. 
  40. ^ Saliot 2005, s. 6.
  41. ^ Tockner, Uehlinger & Robinson 2009, Bölüm 11.6.1..
  42. ^ Taniguchi, Makoto; Burnett, William C; Cable, Jaye E; Turner, Jeffrey V (2002). "Investigation of submarine groundwater discharge" (PDF). Hydrological Processes. John Wiley & Sons. 16 (11): 2115-2159. Bibcode:2002HyPr...16.2115T. doi:10.1002/hyp.1145. ISSN 1099-1085. 
  43. ^ Žumer, Jože (2004). "Odkritje podmorskih termalnih izvirov" [Discovery of submarine thermal springs] (PDF). Geografski Obzornik (Slovence). Association of the Geographical Societies of Slovenia. 51 (2): 11-17. ISSN 0016-7274. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Kasım 2020.  Slovence
  44. ^ Cushman-Roisin, Gačić & Poulain 2001, s. 145.
  45. ^ Cushman-Roisin, Gačić & Poulain 2001, ss. 126–130.
  46. ^ a b c Artegiani, A; Paschini, E; Russo, A; Bregant, D; Raicich, F; Pinardi, N (1997). "The Adriatic Sea General Circulation. Part I: Air–Sea Interactions and Water Mass Structure". Journal of Physical Oceanography. American Meteorological Society. 27 (8): 1492-1514. Bibcode:1997JPO....27.1492A. doi:10.1175/1520-0485(1997)027<1492:TASGCP>2.0.CO;2. ISSN 0022-3670.  Geçersiz |doi-access=free (yardım)
  47. ^ a b Zore-Armanda 1979, s. 43.
  48. ^ Lionello, Malanotte-Rizzoli & Boscolo 2006, ss. 47–53.
  49. ^ "Led okovao svjetionik, u Tisnom smrznulo more" [Ice covers a lighthouse, sea freezes at Tisno]. RTL Televizija (Hırvatça). 16 Aralık 2010. Erişim tarihi: 2 Şubat 2012. 
  50. ^ a b Lipej & Dulčić 2004, s. 293.
  51. ^ Lionello, Piero. "Mediterranean climate: Background information" (PDF). University of Salento. 30 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2012. 
  52. ^ Šegota, Tomislav; Filipčić, Anita (Haziran 2003). "Köppenova podjela klima i hrvatsko nazivlje" [Köppen climate classification and Croatian terminology]. Geoadria (Hırvatça). University of Zadar. 8 (1): 17-37. doi:10.15291/geoadria.93.  Geçersiz |doi-access=free (yardım)
  53. ^ Cushman-Roisin, Gačić & Poulain 2001, ss. 6–8.
  54. ^ "World Weather Information Service". World Meteorological Organization. 4 Şubat 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2012. 
  55. ^ Albania 2011 census page17
  56. ^ Şablon:Croatian Census 2011
  57. ^ "Vista per singola area" [Individual area review] (İtalyanca). Ulusal İstatistik Enstitüsü (İtalya). 2011. 25 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  58. ^ "Population and Housing Census in Albania" (PDF). Institute of Statistics of Albania. 2011. 12 Ocak 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2012. 
  59. ^ Sekulić, Bogdan; Sondi, Ivan (Aralık 1997). "Koliko je Jadran doista opterećen antropogenim i prirodnim unosom tvari?" [To What Extent is the Adriatic Sea Actually Burdened with Man-induced and Natural Inflow of Substances]. Hrvatski geografski glasnik (Hırvatça). Croatian Geographic Society. 59 (1). ISSN 1331-5854. 
  60. ^ a b Surić, Maša (Haziran 2005). "Submerged Karst – Dead or Alive? Examples from the eastern Adriatic Coast (Croatia)". Geoadria. Zadar Üniversitesi. 10 (1): 5-19. doi:10.15291/geoadria.71. ISSN 1331-2294. 21 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Aralık 2020. 
  61. ^ "Mladen Juračić" [Geology of the sea, Mediterranean and Adriatic] (PDF) (Hırvatça). Zagreb Üniversitesi, Faculty of Science, Geology Department. 12 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ocak 2012. 
  62. ^ Muço 2006, s. 352.
  63. ^ Goudarzi, Sara (25 Ocak 2008). "New Fault Found in Europe; May "Close Up" Adriatic Sea". National Geographic. National Geographic Society. Erişim tarihi: 28 Ocak 2012. 
  64. ^ Antonioli, F.; Anzidei, M.; Lambeck, K.; Auriemma, R.; Gaddi, D.; Furlani, S.; Orrù, P.; Solinas, E.; Gaspari, A.; Karinja, S.; Kovačić, V.; Surace, L. (2007). "Sea-level change during the Holocene in Sardinia and in the northeastern Adriatic (central Mediterranean Sea) from archaeological and geomorphological data". Quaternary Science Reviews. 26 (19–21): 2463-2486. Bibcode:2007QSRv...26.2463A. doi:10.1016/j.quascirev.2007.06.022. 
  65. ^ Vukosav, Branimir (30 Nisan 2011). "Ostaci prastarog vulkana u Jadranu" [Remains of an ancient volcano in the Adriatic Sea]. Zadarski list (Hırvatça). 6 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2012. 
  66. ^ Muço 2006, s. 351.
  67. ^ "Historical Seismicity of Montenegro". Montenegro seismological observatory. 30 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2012. 
  68. ^ Soloviev et al. 2000, ss. 47–52.
  69. ^ Pasarić, Mira; Brizuela, B; Graziani, L; Maramai, A; Orlić, M (2012). "Historical tsunamis in the Adriatic Sea". Natural Hazards. International Society for the Prevention and Mitigation of Natural Hazards. 61 (2): 281-316. doi:10.1007/s11069-011-9916-3. ISSN 1573-0840. 
  70. ^ Randić 2002, ss. 155–156.
  71. ^ Parise, Mario (2011). "Surface and subsurface karst geomorphology in the Murge (Puglia, Southern Italy)" (PDF). Acta Carsologica. Slovenian Academy of Sciences and Arts. 40 (1): 73-93. doi:10.3986/ac.v40i1.30. ISSN 0583-6050. 13 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2020. 
  72. ^ McKinney 2007, ss. 123–132.
  73. ^ Syvitski, James P M; Kettner, Albert J; Correggiari, Anna; Nelson, Bruce W (October 2005). "Distributary channels and their impact on sediment dispersal". Marine Geology. Elsevier. 222–223 (15): 75-94. Bibcode:2005MGeol.222...75S. doi:10.1016/j.margeo.2005.06.030. ISSN 0025-3227.  (abonelik gereklidir)
  74. ^ "Geological processes in the Anthropocene: the Po River Delta". Theseus Project. 22 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ocak 2012. 
  75. ^ Barrocu 2003, s. 210.
  76. ^ Renato Sconfietti (November 2003). "Ecological indicators of estuarine features on hard substrata in the large North Adriatic lagoons" (PDF). Proceedings of the International Conference on Southern European Coastal Lagoons: The Influence of River Basin-Coastal Zone interactions. Institute for Environment and Sustainability Inland and Marine Waters Unit. 10 Temmuz 2004 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mart 2012. 
  77. ^ "Slovenian Sea". Government of Slovenia. 19 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2012. 
  78. ^ "Rapid assessment of the Ecological Value of the Bojana-Buna Delta" (PDF). EURONATUR. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2012. 
  79. ^ Mužinić, Jasmina (April 2007). "The Neretva Delta: Green Pearl of Coastal Croatia". Croatian Medical Journal. Medicinska Naklada. 48 (2): 127-129. PMC 2121601 $2. 
  80. ^ Gačić, Civitarese & Ursella 1999, s. 356.
  81. ^ Lipej & Dulčić 2004, ss. 291–300.
  82. ^ Bianchi 2007, s. 10.
  83. ^ a b c Chemonics International Inc (31 Aralık 2000). "Biodiversity assessment for Croatia". Natural Resources Management & Development Portal. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2012. 
  84. ^ Koce, Jasna Dolenc; Vilhar, Barbara; Bohanec, Borut; Dermastia, Marina (2003). "Genome size of Adriatic seagrasses" (PDF). Aquatic Botany. Cilt 77. ss. 17-25. doi:10.1016/S0304-3770(03)00072-X. ISSN 0304-3770. 
  85. ^ a b D. Holcer D.. Fortuna M.C.. Mackelworth C. P.. 2014. Status and Conservation of Cetaceans in the Adriatic Sea (pdf). United Nations Environment Programme. Mediterranean Action Plan. Regional Activity Centre for Specially Protected Areas. Retrieved on 4 September 2017
  86. ^ "Fin whales in the Adriatic - Tethys Research Institute". 25 Nisan 2016. 25 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  87. ^ Neven Cukrov (9 Eylül 2014). "Kitovi kod Tijata". 5 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi – YouTube vasıtasıyla. 
  88. ^ Alessandro Vatalakis (16 Nisan 2015). "Incontro ravvicinato nel Mar Adriatico con uno squalo di 8 metri". 5 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi – YouTube vasıtasıyla. 
  89. ^ "On the presence of basking shark (Cetorhinus maximus)in the Mediterranean Sea" (PDF). 1 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  90. ^ Grlograb Brudi (9 Mayıs 2011). "Morski pas kod Ilovika". 21 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi – YouTube vasıtasıyla. 
  91. ^ "Jadransko more je puno morskih pasa, kitova, kornjača i dupina". 27 Ağustos 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  92. ^ The MORSE Project – Ancient whale exploitation in the Mediterranean: species matters 20 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  93. ^ Vukšić, Ivna (18 Mayıs 2009). "Fourth national report of the Republic of Croatia to the Convention on Biological Diversity" (PDF). Ministry of Culture (Croatia). 26 Ağustos 2009 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2012. 
  94. ^ a b c d e f g "The potential of Maritime Spatial Planning in the Mediterranean Sea – Case study report: The Adriatic Sea" (PDF). European Union. 5 Ocak 2011. 16 Aralık 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  95. ^ "Dove Siamo" [Where We Are]. Torre del Cerrano (İtalyanca). 2010. 10 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2012. 
  96. ^ "La Riserva" [The reserve] (İtalyanca). La Riserva Marina di Miramare. 18 Eylül 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2012. 
  97. ^ "The Marine Protected Area". Marine Protected Area Torre Cerrano. 14 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2012. 
  98. ^ "Riserva Marina delle Isole Tremiti" [Tremiti Islands Marine Reserve] (İtalyanca). tremiti.eu. 27 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2012. 
  99. ^ "Protected Area". Consorzio di Gestione di Torre Guaceto. 12 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2012. 
  100. ^ "The Annotated Ramsar List: Italy". Ramsar Convention. 7 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2012. 
  101. ^ "Documents and reports". Brijuni national park. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2012. 
  102. ^ "General Info". Brijuni national park. 14 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2012. 
  103. ^ "Limski kanal" [Lim Canal] (Hırvatça). City of Rovinj. 9 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2012. 
  104. ^ "About Park". Kornati national park. 9 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Aralık 2013. 
  105. ^ "Nature Park Telašćica". Telašćica nature park. 23 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2012. 
  106. ^ "About Us". Lastovo nature park. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2012. 
  107. ^ "The Annotated Ramsar List: Croatia". Ramsar Convention. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2012. 
  108. ^ a b c Vidmar, Barbara; Turk, Robert (September 2011). "Marine protected areas in Slovenia: How far are we from the 2012/2020 target?" (PDF). Varstvo Narave. Nature Conservation Institute of the Republic of Slovenia. Suppl. (1): 159-170. ISSN 0506-4252. 
  109. ^ "Naravni spomenik Jezeri v Fiesi" [The Fiesa Lakes Natural Monument] (Slovence). Nature Conservation Institute of the Republic of Slovenia. 10 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2012.  (Slovence)
  110. ^ a b Statistical Office of the Republic of Slovenia. "Territory and climate" (PDF). Statistical Yearbook of the Republic of Slovenia 2011. Statistični Letopis Republike Slovenije. p. 40 ("Enlarged protected areas of nature – natural parks"). ISSN 1318-5403. 15 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2012. 
  111. ^ Pipan, Primož. "Sečoveljske soline" [Sečovlje Saltworks]. Šmid Hribar, Mateja; Torkar, Gregor; Golež, Mateja; Podjed, Dan; Kladnik, Drago; Erhartič, Bojan; Pavlin, Primož; Jerele, Ines (Edl.). Enciklopedija naravne in kulturne dediščine na Slovenskem – DEDI (Slovence). Erişim tarihi: 3 Şubat 2012.  (Slovence)
  112. ^ "Report of the Republic of Slovenia on the implementation of the Agreement in the period 2005–2007" (PDF). Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds. 2008. 20 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2012. 
  113. ^ Bratina Jurkovič, Nataša (April 2011). "Saltpans of Strunjan, Slovenia – proposal" (PDF). Landscape Management Methodologies: Synthesis report of thematic studies. United Nations Environment Programme. ss. 286-291. 
  114. ^ Putrle, Dejan (September 2011). "Landscape Park Strunjan" (PDF). Varstvo Narave. Nature Conservation Institute of the Republic of Slovenia. Suppl. (1): 187. ISSN 0506-4252. 
  115. ^ "Osebna izkaznica" [Identity Card] (Slovence). Bird Watching and Bird Study Society of Slovenia. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Şubat 2012.  (Slovence)
  116. ^ "Zavarovana območja: Debeli rtič" [Protected Areas: Debeli Rtič]. Geopedia.si (Slovence). Agencija RS za okolje; Zavod Republike Slovenije za varstvo narave; Synergise, d. o. o. May 2007. 31 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2012. 
  117. ^ "Zavarovana območja: Rt Madona v Piranu" [Protected Areas: Cape Madona in Piran]. Geopedia.si (Slovence). Agencija RS za okolje; Zavod Republike Slovenije za varstvo narave; Synergise, d. o. o. May 2007. 17 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2012. 
  118. ^ Krivograd Klemenčič, Aleksandra; Vrhovšek, Danijel; Smolar-Žvanut, Nataša (31 Mart 2007). "Microplanktonic and Microbenthic Algal Assemblages in the Coastal Brackish Lake Fiesa and the Dragonja Estuary (Slovenia)". Natura Croatica. Croatian Natural History Museum. 16 (1). 
  119. ^ "Zavarovana območja: Jezeri v Fiesi" [Protected Areas: Lakes in Fiesa]. Geopedia.si (Slovence). Agencija RS za okolje; Zavod Republike Slovenije za varstvo narave; Synergise, d. o. o. May 2007. 17 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2012. 
  120. ^ "Vendim për shpalljen "Park Kombëtar" të ekosistemit natyror detar pranë gadishullit të Karaburunit dhe ishullit të Sazanit" [Decision to declare as a "National Park" the maritime natural ecosystem of Karaburun Peninsula and Sazan Island] (Arnavutça). shqiperia.com. 16 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2012.  (Arnavutça)
  121. ^ "The Annotated Ramsar List: Albania". Ramsar Convention. 25 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2012. 
  122. ^ Chin 2006, ss. 5–6.
  123. ^ "Woes of Venice Lagoon tackled in U.S." CNN. 23 Eylül 1999. 2 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2012. 
  124. ^ Jelavić, Vedran; Radan, Damir (2004). "Ecologic risks from crude oil tankers in Croatian part of Adriatic Sea" (PDF). University of Zagreb. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2012. 
  125. ^ Trajković, Sergej; Horvat, Nevenka (14 Mayıs 2010). "Tankerska havarija u Jadranu bez prihoda bi ostavila milijun ljudi" [A tanker disaster in the Adriatic would cost a million people their livelihood]. Jutarnji list (Hırvatça). Erişim tarihi: 27 Mart 2012. 
  126. ^ "Environmental disaster warning as oil spill reaches the Po, Italy's biggest river". The Guardian. 24 Şubat 2010. Erişim tarihi: 27 Mart 2012. 
  127. ^ Budimir, M (22 Eylül 2009). "Havarija tankera na Hvaru: pijani kormilar vozio, kapetan boravio u – zahodu" [Tanker disaster on Hvar: drunken crewmember at the helm while the captain went to the toilet]. Slobodna Dalmacija (Hırvatça). Erişim tarihi: 27 Mart 2012. 
  128. ^ Malačič, Faganeli & Malej 2008, ss. 375–376.
  129. ^ "Coastal Town Mayors Protest over Italy's Gas Terminal". STA: Slovenian Press Agency. 25 Temmuz 2011. 
  130. ^ "Minister Welcomes Trieste Council Decision against Gas Terminals". STA: Slovenian Press Agency. 21 Şubat 2012. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  131. ^ "Environmental NGO Labels Trieste Gas Terminal Time Bomb". STA: Slovenian Press Agency. 21 Temmuz 2009. 
  132. ^ "Slovenia slams Italy's Trieste LNG plans". United Press International. 11 Ağustos 2011. Erişim tarihi: 27 Mart 2012. 
  133. ^ Kalajdžić, Ahmet (26 Aralık 2011). "Nevrijeme i Božićni blagdani: smeće u starom Portu" [Poor weather and Christmas holidays: waste in the old port]. Slobodna Dalmacija (Hırvatça). Erişim tarihi: 27 Mart 2012. 
  134. ^ Rosenthal, Elisabeth (11 Haziran 2007). "Made in Italy: Fashion, food, Fiat, pollution". The New York Times. Erişim tarihi: 27 Mart 2012. 
  135. ^ Glavan, Marinko (12 Ekim 2011). "Kvaliteta zraka u Rijeci: Mlaka, Urinj i Viševac crne točke zagađenja" [Quality of air in Rijeka: Mlaka, Urinj and Viševac are black spots of pollution]. Novi list (Hırvatça). Erişim tarihi: 27 Mart 2012. 
  136. ^ "The Joint Commission for the protection of the Adriatic Sea and coastal area from pollution". Ministry of Environment and Nature Protection (Croatia). 2008. 15 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2012. 
  137. ^ "Addressing Adriatic Hot Spots: A Proposed Adriatic Environmental Program" (PDF). Western Balkans Investment Framework. November 2011. 7 Nisan 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2012. 
  138. ^ Blake, Topalović & Schofield 1996, ss. 11–13.
  139. ^ a b c d e f Klemenčić, Mladen; Topalović, Duško (December 2009). "The maritime boundaries of the Adriatic Sea". Geoadria. University of Zadar. 14 (2): 311-324. doi:10.15291/geoadria.555. ISSN 1331-2294.  Geçersiz |doi-access=free (yardım)
  140. ^ a b Bajruši, Robert (6 Aralık 2007). "ZERP je nepotrebna avantura" [ZERP is a needless adventure] (Hırvatça). Nacional (weekly). 11 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2012. 
  141. ^ Vukas 2006, s. 205.
  142. ^ "About the Adriatic Euroregion". Adriatic Euroregion. 9 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2012. 
  143. ^ Kraljević, Egon (November 2007). "Prilog za povijest uprave: Komisija za razgraničenje pri Predsjedništvu Vlade Narodne Republike Hrvatske 1945–1946" [Contribution to the history of public administration: commission for the boundary demarcation at the government's presidency of the People's Republic of Croatia, 1945–1946]. Arhivski Vjesnik (Hırvatça). Croatian State Archives. 50 (50): 121-130. ISSN 0570-9008. 
  144. ^ Tomaić, Tatjana (October 2011). "Kriza međunarodnih odnosa – studija slučaja: Hrvatska i Slovenija – granica u Istri" [International relations crisis – a case study: Croatia and Slovenia – border in Istria]. Časopis Za Suvremenu Povijest (Hırvatça). Croatian Institute of History. 43 (2): 391-414. ISSN 0590-9597. 
  145. ^ Blake, Topalović & Schofield 1996, s. 20.
  146. ^ Vukas 2007, ss. 553–566.
  147. ^ "Chronology of Events 2005" (PDF). Government Communication Office, Republic of Slovenia. 19 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Şubat 2012. 
  148. ^ "Slovenia unblocks Croatian EU bid". BBC News Online. 11 Eylül 2009. Erişim tarihi: 12 Eylül 2009. 
  149. ^ "Slovenia backs Croatia border deal in referendum vote". BBC News Online. 6 Haziran 2010. Erişim tarihi: 7 Haziran 2010. 
  150. ^ "Croatia and Slovenia submit arbitration agreement to UN". Durham University. Erişim tarihi: 14 Mart 2012. 
  151. ^ a b c d e "Fishery and Aquaculture Statistics" (PDF). FAO Yearbook. Rome: Food and Agriculture Organization. 2011. ISSN 2070-6057. Erişim tarihi: 11 Ağustos 2012. [ölü/kırık bağlantı]
  152. ^ Mannini, Piero; Massa, Fabio; Milone, Nicoletta. "Adriatic Sea Fisheries: outline of some main facts" (PDF). FAO AdriaMed. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  153. ^ a b Damir Herceg (29 Nisan 2011). "Talijanski ribari optužuju hrvatsku flotu da im kradu ribu" [Italian fishermen accuse Croatian fleet of fish theft]. Vjesnik (Hırvatça). 14 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2012. 
  154. ^ Houde et al. 1999, s. 344.
  155. ^ Lola Wright (26 Ağustos 2003). "U Jadranu je 40 posto manje ribe" [Adriatic Sea fish stock drops 40 percent]. Slobodna Dalmacija (Hırvatça). Erişim tarihi: 10 Mayıs 2012. 
  156. ^ "Prosvjed zbog prekomjernog izlova srdele" [Protest over overfishing of sardines] (Hırvatça). Nova TV (Croatia). 30 Eylül 2011. 1 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2012. 
  157. ^ Bruno Lopandić (9 Aralık 2011). "Potpisan pristupni ugovor: budućnost EU-a i u hrvatskim je rukama" [Accession Treaty Signed: EU Fortune is in Croatian Hands too]. Vjesnik (Hırvatça). 14 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2012. 
  158. ^ Alen Legović (14 Temmuz 2011). "Kako ispraviti promašaj ribolovne politike?" [How to fix failure of fisheries policy?]. Vjesnik (Hırvatça). 14 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2012. 
  159. ^ "Fishery and Aquaculture Country Profiles – Italy" (PDF). Food and Agriculture Organization. 18 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Aralık 2013. [ölü/kırık bağlantı]
  160. ^ "Fishery Country Profiles – Croatia" (PDF). Food and Agriculture Organization. 18 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. [ölü/kırık bağlantı]
  161. ^ "Country Fishery Information". FAO AdriaMed. 6 Mayıs 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  162. ^ "FEE is". Foundation for Environmental Education. 15 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  163. ^ "Blue Flag Beaches and Marinas". Foundation for Environmental Education. 9 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  164. ^ a b "Tourism". Statistical office of Montenegro. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  165. ^ Krasić, Davor; Gatti, Petra; Gledec, Mladen; Jugović, Alen; Kesić, Blanka; Klarić, Zoran; Krešić, Damir; Kunst, Ivo; Kušen, Eduard; Milojević, Dubravko; Pavlin, Stanislav (November 2011). Horak, Siniša (Ed.). "Glavni plan i strategija razvoja turizma Republike Hrvatske" [General plan and strategy of development of tourism in the Republic of Croatia] (PDF) (Hırvatça). Institute for Tourism (Croatia). 25 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  166. ^ "Croatia – Key Facts at a Glance". World Travel and Tourism Council. 6 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  167. ^ "Montenegro – Key Facts at a Glance". World Travel and Tourism Council. 2 Aralık 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  168. ^ Quintiliani, Fabio. "International tourism in the coastal regions of five Mediterranean countries" (PDF). The Rimini Centre for Economic Analysis. 14 Ekim 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  169. ^ "Eurostat – Tourism". Eurostat. 16 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  170. ^ "Intervju: Načelnik općine Neum dr. Živko Matuško za BH. Privrednik" [Interview: Municipal mayor dr. Živko Matuško for BH Privrednik] (Boşnakça). Neum municipality. 17 Ekim 2011. 9 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  171. ^ "Pregled sektora turizma" [A review of tourism sector] (PDF) (Boşnakça). Chamber of Economy of the Federation of Bosnia and Herzegovina. 2011. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012. 
  172. ^ "Treguesit statistikorë të turizmit" [Tourism statistical indicators] (Arnavutça). Ministry of Tourism, Cultural Affairs, Youth and Sports (Albania). 19 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2012.  (Arnavutça)
  173. ^ Statistical Office of the Republic of Slovenia. "Tourism" (PDF). Statistical Yearbook of the Republic of Slovenia 2011. Statistični Letopis Republike Slovenije. s. 423. ISSN 1318-5403. 15 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2012. 
  174. ^ Statistical Office of the Republic of Slovenia (27 Eylül 2011). "Tourism – Hotels, Slovenia, 2008–2010 – final data" (PDF). Statistične Informacije – Rapid Reports. 16: 5. ISSN 1854-1275. Erişim tarihi: 25 Mart 2012. 
  175. ^ "Transport" (PDF). Statistical Office of the Republic of Slovenia. 2011. 15 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2012. 
  176. ^ a b "Trasporti e telecomunicazioni" [Transport and communications] (PDF) (İtalyanca). National Institute of Statistics (İtalya). 12 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2012. 
  177. ^ a b "Traffic of ships, passengers and goods by harbour master's offices and statistical ports, 2008" (PDF). Croatian Bureau of Statistics. 14 Kasım 2010 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2012. 
  178. ^ a b "Durrës, a good business choice" (PDF). Durrës' Chamber of Commerce and Industry – Albania. s. 14. 13 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2012. 
  179. ^ "Slovenia's Luka Koper 2011 Cargo Throughput Up 11%". limun.hr. Raiffeisen Zentralbank. 17 Ocak 2012. 2 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2012. 
  180. ^ "Serbia eyes Montenegro's largest port". B92. 26 Ağustos 2009. 29 Ağustos 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2012. 
  181. ^ "Signed the founding of the NAPA in Trieste, Rijeka is expected to join in". Ministarstvo pomorstva, prometa i infrastrukture. Zagreb: Ministry of Maritime Affairs, Transport and Infrastructure (Croatia). 2 Mart 2010. 15 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2012. 
  182. ^ "Port of Rijeka – Fifth Star of NAPA". North Adriatic Ports Association. 29 Kasım 2010. 31 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2011. 
  183. ^ "Rapporto statistico 2011" [Statistical report 2011] (PDF) (İtalyanca). Port of Ancona Authority. 9 Ocak 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2012. 
  184. ^ "General information". Port of Rijeka Authority. 9 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2012. 
  185. ^ "Capacities". Port of Ploče Authority. 21 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mayıs 2012. 
  186. ^ "Ladijski pretovor v letu 2011" [Ship Transloading in 2011] (Slovence). Port of Koper. 17 Ocak 2012. 2 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.  (Slovence)

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]